Optymalne projektowanie doczołowych połączeń sprężanych na przykładzie styku dźwigara z wieloma szeregami śrub
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Zwoliński T., Zwoliński J. Optimisation of prestressed bolted joints on the example of the beam with multiple bolt rows. Materiały Budowlane. 2025. Volume 640. Issue 12. Pages 265-272. DOI: 10.15199/33.2025.12.29
mgr inż. Tadeusz Zwoliński, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-9973-0147
dr inż. Janisław Zwoliński
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.12.29
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract. The paper presents a comparative load-bearing capacity analysis using the Finite Element Method (FEM) of a preloaded connection with perfectly contacting end plates and a variant, based on a patented solution involving the introduction of appropriate spacers between the end plates to eliminate premature increases in bolt forces. The analysis considered a plate girder 719 × 16.5, 265 × 30 with one row of bolts outside the top flange and eight rows between the flanges. The connection was assembled using M24 10.9 grade bolts with a base plate of 36 mm. Both the plate girder and base plate were made of S355 steel. The study showed that in the preloaded connection with perfectly contacting end plates, interface separation occurs at an early loading stage, accompanied by significant increases in bolt forces. The benefits of introducing initial gaps between the end plates were demonstrated, including higher stiffness and reduced final bolt stress.
Keywords: endplate bolted joint; prestress; FEM; optimisation.
Streszczenie. W artykule przedstawiono analizę porównawczą nośności Metodą Elementów Skończonych, połączenia sprężanego z idealnie przylegającymi blachami czołowymi oraz w wersji zgodnej z rozwiązaniem patentowym, które zakłada wprowadzenie między blachy czołowe odpowiednich dystansów w celu eliminacji przedwczesnych przyrostów sił w śrubach. Analiza dotyczy blachownicy o wymiarach środnika 719 × 16,5 mm oraz pasa 265 × 30 mm, z jednym szeregiem śrub na zewnątrz pasa górnego i z ośmioma szeregami śrub między pasami. Zastosowano śruby M24 klasy 10.9, a blacha czołowa ma grubość odpowiednio 18 mm i 36 mm. Materiał dźwigara i blachy czołowej to stal gatunku S355. Wykazano, że w połączeniu sprężanym z idealnie przylegającymi blachami czołowymi rozwarcie styku następuje na wczesnym etapie obciążania, a przyrosty sił w śrubach są znaczne. Wykazano korzyści płynące z zastosowania wstępnych dystansów między płytami czołowymi, takich jak zwiększenie sztywności i zmniejszenie końcowego wytężenia śrub.
Słowa kluczowe: doczołowe połączenia śrubowe; sprężenie; MES; optymalizacja.
Literature
[1] Ostrowski K, Łaguna J, Kozłowski A. Weryfikacja efektu dzwigni w rozciąganym połączeniu doczołowym sprężonym śrubami. Budownictwo i Architektura. 2013; Vol.12, nr.2 pp. 251-258.
[2] PN-EN-1993-1-8:2006 Eurokod 3, Projektowanie konstrukcji stalowych, Część 1-8: Projektowanie węzłów.
[3] Kawecki P, Łaguna J, Kozłowski A. Analiza nośności doczołowego styku belki dwuteowej z wieloma szeregami śrub. Czasopismo Inżynierii Lądowej, Środowiska i Architektury. 2013; t. XXX, z. 60 (2/13); kwiecień-czerwiec pp.117-136.
[4] Kawecki P, Kozłowski A. Badanie rozkładu sił wewnętrznych w zginanych wielośrubowych stykach doczołowych blachownic. Inżynieria i Budownictwo. 2017; nr 6.
[5] PN-90/B-03200 Konstrukcje stalowe. Obliczenia statyczne i projektowanie.
[6] Bródka J, Kozłowski A, Ligocki I, Łaguna J, Ślęczka L. Projektowanie i obliczanie połączeń i węzłów konstrukcji stalowych. Polskie Wydawnictwo Techniczne 2013.
[7] Biegus A. Projektowanie konstrukcji stalowych według Eurokodu 3 Część 4 – połączenia śrubowe. Materiały dydaktyczne, Wrocław 2010.
[8] Kawecki W, Kawecki P, Klimek A, Łaguna J. Uproszczona procedura projektowania sztywnych doczołowych połączeń sprężanych na podstawie PN-EN 1993-1-8. Inżynieria i Budownictwo. 2009; R.65, nr 7, pp. 393-398.
[9] Śliwka W. Badania doczołowych styków sprężanych śrubami o wysokiej wytrzymałości poddanych obciążeniu rozciągającemu wzdłuż osi śrub. Praca badawcza 07.1/13.3.5N COBPKM „Mostostal” Warszawa 1979.
[10] Litewka P, Bąk M. Stateczność ram stalowych z węzłami podatnymi, Przegląd Budowlany 2015; R.86, nr.10 pp. 42-47.
[11] Studziński R, Ordziniak P. Wpływ podatności węzła na analizę globalną stalowych ram portalowych. Materiały Budowlane. 2019;2:16-19.
[12] Zwoliński J., Zwoliński T. Układ sprężonego połączenia doczołowego i płyta czołowa do zastosowania w układzie sprężonego połączenia doczołowego zgłoszenie patentowe nr P433211, 2020.
[13] Yun X, Gardner L. Stress-strain curves for hot-rolled steel. Journal of Constructional Steel Research. 2017. 133:36-46.
Received: 26.04.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 26.04.2025 r.
Revised: 06.10.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 06.10.2025 r.
Published: 23.12.2025 / Opublikowano: 23.12.2025 r.
Materiały Budowlane 12/2025, strona 265-273 (spis treści >>)
Badania właściwości mechanicznych stopów z pamięcią kształtu
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Wasilewski K. Mechanical properties testing of shape memory alloys. Materiały Budowlane. 2025. Volume 640. Issue 12. Pages 259-264. DOI: 10.15199/33.2025.12.28
dr inż. Kacper Wasilewski, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0001-9138-7682
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.12.28
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract. The article presents the results of mechanical testing of SMA wire related to the superelastic effect. Parameters relevant to construction applications were determined, thereby extending beyond standard SMAtesting procedures. The elastic moduli and stress levels associated with phase transformations were identified. The influence of cyclic loading and temperature on the material properties was highlighted.
Keywords: superelasticity; shape memory alloys; smart materials; Nitinol.
Streszczenie. W artykule przedstawiono wyniki badań mechanicznych drutu SMA związanych z efektem supersprężystości. Wyznaczono wartości, które są istotne z punktu widzenia zastosowania w budownictwie, rozszerzając tym samym typowe, normowe badania SMA. Określono moduły sprężystości oraz poziomy naprężeń przemian fazowych. Podkreślono wpływ cyklicznego obciążania i temperatury na właściwości materiału.
Słowa kluczowe: supersprężystość; stopy z pamięcią kształtu; materiały inteligentne; Nitinol.
Literature
[1] Antonucci V, Martone A. Phenomenology of shape memory alloys, in Shape Memory Alloy Engineering, Elsevier. 2021. DOI: 10.1016/B978-0- 12-819264-1.00004-2.
[2] Pecora R, Dimino I, Bray M, Bray R. SMA for aeronautics, Shape Memory Alloy Engineering: For Aerospace, Structural, and Biomedical Applications. 2021.DOI: 10.1016/B978-0-12-819264-1.00015-7.
[3] Viscuso S, Gualandris S, de Ceglia G, Visentin V. Shape memory alloys for space applications. Shape Memory Alloy Engineering: For Aerospace, Structural, and Biomedical Applications. 2021. DOI: 10.1016/B978-0-12- 819264-1.00018-2.
[4] Gwoździewicz P, Dębska A. Zastosowanie materiałów z pamięcią kształtu w budownictwie. Materiały Budowlane. 2011; 2 (462): 25 ÷ 27.
[5] Auricchio F, Boatti E, ContiM,Marconi S. SMAbiomedical applications. ShapeMemoryAlloy Engineering: ForAerospace, Structural, and Biomedical Application. 2021. DOI: 10.1016/B978-0-12-819264-1.00019-4.
[6] Auricchio F, ContiM,Marconi S,Morganti S, Scocozza F. SMAcardiovascular applications and computer-based design. Shape Memory Alloy Engineering: For Aerospace, Structural, and Biomedical Applications. 2021. DOI: 10.1016/B978-0-12-819264-1.00020-0.
[7] Casagrande L,Menna C,Asprone D, FerraioliM,Auricchio F. Buildings. Shape Memory Alloy Engineering: For Aerospace, Structu-ral, and Biomedical Applications. 2021. DOI: 10.1016/B978-0-12-819264-1.00021-2.
[8] American Society for Testing andMaterials,ASTMF2516: Standard Test Method for Tension Testing of Nickel-TitaniumSuperelasticMaterials. 2015.
[Online]. Available: www.astm.org.
[9] Hartl DJ, Lagoudas DC. Thermomechanical Characterization of Shape Memory Alloy Materials, in Shape Memory Alloys Modeling and Engineering Applications, D. C. Lagoudas, Ed., Boston, MA: Springer US, 2008. DOI: 10.1007/978-0-387-47685-8_2.
[10] Faiella G, Antonucci V. Experimental Characterization of Shape Memory Alloys, in Shape Memory Alloy Engineering: For Aerospace, Structural and BiomedicalApplications, L. Lecce andA. Concilio, Eds., Elsevier Ltd. 2015. DOI: 10.1016/B978-0-08-099920-3.00003-6.
[11] Kumar PK, Lagoudas DC. Introduction to Shape Memory Alloys, in Shape Memory Alloys Modeling and Engineering Applications, D. C. Lagoudas, Ed., Boston, MA: Springer US. 2008. DOI: 10.1007/978-0-387- 47685-8_1.
[12] Wasilewski K, ZbiciakA, TerlikowskiW. Equation-Based Modeling of Shape Memory Alloys for Reinforcement of Masonry Structures Against Out-of-Plane Excitation. Materialsl. 2025. DOI: 10.3390/ma- 18133124.
[13] Raza S, Shafei B, Saiid SaiidiM,MotavalliM, ShahverdiM. Shapememory alloy reinforcement for strengthening and self-centering of concrete structures – State of the art. Construction and Building Materials. 2022. DOI: 10.1016/j. conbuildmat. 2022.126628.
Received: 29.01.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 29.01.2025 r.
Revised: 08.09.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 08.09.2025 r.
Published: 23.12.2025 / Opublikowano: 23.12.2025 r.
Materiały Budowlane 12/2025, strona 259-264 (spis treści >>)
Wymagania stawiane rekonstrukcyjnym zaprawom glinianym na bazie krajowych i międzynarodowych standardów
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Sobczyńska E. Requirements for the reconstruction earth-based mortars based on national and international standards. Materiały Budowlane. 2025. Volume 640. Issue 12. Pages 252-258. DOI: 10.15199/33.2025.12.27
dr inż. Ewa Sobczyńska, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-5211-6158
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.12.27
Review paper / Artykuł przeglądowy
Abstract. Earth is currently an increasingly popular binder, especially in the reconstruction of historic buildings. Due to the growing demand for guidelines necessary for the proper design of earth-based mortar composition (both for newly designed and historic structures) and the lack of uniformguidelines, this article attempts to systematize national and international requirements for earth-based mortars.
Keywords: earth-based mortar; standards; reconstruction.
Streszczenie. Glina jest obecnie coraz częściej stosowanym spoiwem, szczególnie podczas rekonstrukcji obiektów zabytkowych. Ze względu na zwiększające się zapotrzebowanie na wytyczne niezbędne do właściwego zaprojektowania składu zaprawy glinianej (zarówno dla konstrukcji nowo projektowanych, jak i zabytkowych) i jednocześnie brak jednolitych wytycznych, w artykule podjęto próbę usystematyzowania krajowych i międzynarodowych wymagań stawianych zaprawom glinianym.
Słowa kluczowe: zaprawa gliniana; standardy; rekonstrukcja.
Literature
[1] LekshmiMS, SubhaV, Deepa N. Experimental Study on the Physical Properties of Mud Mortar in Comparison with the Conventional Mortars. Civ. Eng. Urban Plan. An Int. J. 2016. DOI: 10.5121/civej. 2016.3211.
[2] Gomes M, Faria P. Repair mortars for rammed earth constructions. Proc. XII DBMC – 12th Int. Conf. Durab. Build.Mater. Components, Vol. 2, Porto, FEUP, March 2011 2011, 1–8.
[3] Sobczyńska E, Terlikowski W, Garbacz A. Evaluation of Durability of Earth-BasedMortars on the Example ofAncient Stone Structures in the Black Sea Basin. Int. J.Archit. Herit. 2025. DOI: 10.1080/15583058.2025.2534872.
[4] Minke G. Building with Earth. Build. with Earth. 2006. DOI: 10.3362/9781780443959.
[5] Medvey B, Dobszay G. Durability of Stabilized Earthen Constructions: AReview. Geotech. Geol. Eng. 2020. DOI: 10.1007/s10706-020-01208-6.
[6] Arenas NF, Shafique M. Reducing embodied carbon emissions of buildings – a key consideration to meet the net zero target. Sustain. Futur. 2024. DOI: 10.1016/j. sftr. 2024.100166.
[7] Sobczyńska E, TerlikowskiW, Gregoriou-SzczepaniakM. Stability of treatment from earth-based mortar in conservation of stone structures in Tanais, Russia. Sustain. 2021. DOI: 10.3390/su13042220.
[8] TerlikowskiW, Gregoriou-Szczepaniak M, Sobczyńska E,Wasilewski K. Structural assesment of Mosque Building in Old Dongola. In Proceedings of the Joffroy Thierry, Crosby Anthony, Gandreau David, Hubert Alix, Marchi Séverine, et al.. Nile’s Earth 2023 International Conference: study and conservation of earthen archaeological sites in ancient Egypt and Sudan, 4-5-6 July 2023. Proceedings. Nile’s Ear; 2024.
[9] MRH, Rick L, Krayenhoff M. Modern earth buildings. Materials, engineering, construction and applications; 2012.
[10] ASTM C1713-17 Standard Specification for Mortars for the Repair of Historic Masonry.
[11] RILEM TC 203-RHM Repair mortars for historic masonry. 2012; Vol. 45; ISBN 9782351581636.
[12] PN-B-14501:1965 Zaprawy budowlane cementowo-glinane
[Cement- -clay construction mortars]; 1965.
[13] PN-B-14501: 1955 Zaprawy cementowo-gliniane
[Cement-clay mortars].
[14] Lehmbau Regeln: Begriffe – Baustoffe – Bauteile; E.V., D. L., Ed.;Vieweg+ Teubner Verlag, 2008.
[15] DIN 18946: 2024-03 Earth masonry mortar – Requirements, test and labelling; 2024.
[16] ASTM E2392/E239 M (2010) Standard Guide for Design of Earthen Wall Building Systems.
[17] 14.7.4 NMAC (2009) New Mexico Earthen Building Materials Code.
[18] NZS 4298:1998 Materials andWorkmanship for Earth Buildings, Standards New Zealand,Wellington, New Zealand.; 1998.
[19] ApostolopoulouM,Aggelakopoulou E, BakolasA,MoropoulouA. Compatible mortars for the sustainable conservation of stone in masonries. Adv. Mater. Conserv. Stone. DOI: 10.1007/978-3-319-72260-3_5.
[20] Rodrigues JD, GrossiA. Indicators and ratings for the compatibility assessment of conservation actions. J. Cult. Herit. 2007. DOI: 10.1016/j. culher. 2006.04.007.
[21] PN-B-04500:1985 Zaprawy budowlane – Badanie cech fizycznych i wytrzymałościowych
[Constructionmortars – Testing for physical properties and strength]; 1985.
[22] Pavía S, Treacy E. A comparative study of the durability and behaviour of fat lime and feebly-hydraulic lime mortars. Mater. Struct. Constr. 2006. DOI: 10.1617/s11527-005-9033-4.
Received: 28.07.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 28.07.2025 r.
Revised: 02.09.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 02.09.2025 r.
Published: 23.12.2025 / Opublikowano: 23.12.2025 r.
Materiały Budowlane 12/2025, strona 252-258 (spis treści >>)
Parametry termiczne różnych typów płyt izolacyjnych i konstrukcyjnych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Rutecka A. Thermal parameters for different types of insulation and structural boards. Materiały Budowlane. 2025. Volume 640. Issue 12. Pages 243-251. DOI: 10.15199/33.2025.12.26
dr inż. Agnieszka Rutecka, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-0029-071X
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.12.26
Scientific report / Doniesienie naukowe
Abstract. The article presents determined thermal conductivity coefficients, volumetric heat capacity, specific heat and thermal diffusivity of the tested materials. The weakest parameters such as specific heat and thermal conductivity were obtained for Portland cement reinforced with cellulose fibres. The parameters were improved by the presence of wood fibres or shavings in the materials, demonstrating the best ability to heat accumulation. Mineral wool have the best (the lowest) values of thermal conductivity coefficients and the highest (the most unfavourable) values of thermal diffusivity, indicating the worst ability to heat accumulation of the material.
Keywords: thermal conductivity; specific heat; thermal diffusivity; structural boards; insulation boards.
Streszczenie. W artykule przedstawiono wyznaczone współczynniki przewodzenia ciepła, objętościową pojemność cieplną, ciepło właściwe oraz dyfuzyjność termiczną przebadanych materiałów. Najsłabsze parametry, takie jak ciepło właściwe i przewodność cieplna uzyskano w przypadku materiału z cementu portlandzkiego zbrojonego włóknami celulozowymi. Parametry te poprawił dodatek włókien lub wiórów drewnianych i materiały te wykazały się najlepszą zdolnością do akumulacji ciepła. Wełna mineralna charakteryzowała się natomiast najmniejszą wartością współczynnika przewodzenia ciepła przy jednocześnie największej (najbardziej niekorzystnej) wartości dyfuzyjności termicznej, świadczącej o małej zdolności do akumulacji ciepła.
Słowa kluczowe: przewodność cieplna; ciepło właściwe; dyfuzyjność termiczna; płyty konstrukcyjne; płyty izolacyjne.
Literature
[1] Lakatos A, Csik A. Multiscale Thermal Investigations of Graphite Doped Polystyrene Thermal Insulation. Polymers, tom 14, nr 8, p. 1606, 2022.
[2] LakatosA. Thermal insulation capability of nanostructured insulations and their combination as hybrid insulation system. Case Studies in Thermal Engineering, tom 41, p. 102630, 2023.
[3] Lakatos A, M. Csontos M, Csik A. Investigation of Both Thermal Parameters and Applications of Closed-Cell Plastic Thermal Insulation Foams with Building Energetic Aspects. Journal of Thermal Analysis and Calorimetry. 2023-12.
[4] Szabo A, Lakatos A. Thermal analysis of aerogels and their vacuum-formed forms, their potential uses, and their effects on the environment. Case Studies in Thermal Engineering, tom 56, 2024.
[5] Kaliszuk-Wietecka A. Budownictwo zrównoważone – Wybrane zagadnienia z fizyki budowli,Warszawa:Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 2017.
[6] Garbalińska H, Bochenek M. Izolacyjność termiczna a akumulacyjność cieplna wybranych materiałów ściennych. Czasopismo Techniczne. Architektura, pp. 89-96, 2011.
[7] Zegardło B, HalickaA.Analiza właściwości cieplnych betonu z kruszywem. Budownictwo i Architektura, tom 9, pp. 39-49, 2011.
[8] Yousefi Y, Tariku F. Thermal Conductivity and Specific Heat Capacity of Insulation materials at Different Mean Temperatures, w J. Phys.: Conf. Ser. 2069 012090, 2021.
[9] Ricciu R, Besalduch LA, Galatioto A, Ciulla G. Thermal characterization of insulating materials. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2018; Tomy 1 z 382, Part 2, nr ISSN 1364-0321, pp. 1765-1773.
[10] BouguerraA,Ait-MokhtarA,Amiri O,DiopM.Measurement of thermal conductivity thermal diffusivity and heat capacity of highly porous building materials using transient plane source technique. Int Comm Heat Mass Transf, tom 28 (8), pp. 1065-1078, 2001.
[11] AsdrubaliA, D’Alessandro F, Schiavoni S.Areview of unconventional sustainable building insulation materials. Sustain Mater Technol. 2015; tom 4, pp. 1-17.
[12] Hostler, S Abramson A, Gawryla M, Bandi S, Schiraldi D. Thermal conductivity of a clay-based aerogel. Int J Heat Mass Transf. 2008; tom 52, pp. 665-669.
[13] Baetens R, Jelle B, Gustavsen A. Aerogel insulation for building applications: a state-of-the-art review. Energy Build. 2011; tom 43, pp. 761-769.
[14] Jelle B. Traditional, state-of-the-art and future thermal building insulation materials and solutions – Properties, requirements and possibilities. Energy Build, tom 43, pp. 2549-2563, 2011.
[15] Nematollahi B, Ranade R, Sanjayan J, Ramakrishnan S. Thermal and mechanical properties of sustainable lightweight strain hardening geopolymer composites. Arch Civil Mech Eng. 2017; tom 17 (1), pp. 55-64.
[16] Ghazi Wakili K, Binder B, Vonbank R. A simple method to determine the specific heat capacity of thermal insulations used in building construction. Energy and Buildings, pp. 413-415, 2003.
[17] Ghazi Wakili K, Rädle W, Rohner T. Measuring the Specific Heat Capacity of Thermal InsulationMaterials Used in Buildings byMeans of a Guarded Hot Plate Apparatus. International Journal of Thermophysics. 2023.
[18] Karta Techniczna – płyta cementowo-włóknowa.
[19] Karta techniczna – płyta cementowo-drzazgowa.
[20] Karta techniczna – płyta gipsowo-włóknowa z włóknem szklanym.
[21] Karta techniczna – płyta gipsowo-włóknowa z włókien drzewnych.
[22] ASTM C518 Standard Test Method for Steady-State Thermal Transmission Properties by Means of the Heat Flow Meter Apparatus.
[23] ISO 8301 Thermal insulation – Determination of steady-state thermal resistance and related properties – Heat flow meter apparatus”.
Received: 14.08.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 14.08.2025 r.
Revised: 17.09.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 17.09.2025 r.
Published: 23.12.2025 / Opublikowano: 23.12.2025 r.
Materiały Budowlane 12/2025, strona 243-251 (spis treści >>)
Ocena odporności kompozytów mineralno-asfaltowych do warstw ochronnych nawierzchni mostowych na powstawanie deformacji trwałych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Pokorski P. Evaluation of the resistance of mineral-asphalt composites for bridge pavement protective layers to permanent deformation. Materiały Budowlane. 2025. Volume 640. Issue 12. Pages 235-242. DOI: 10.15199/33.2025.12.25
dr inż. Piotr Pokorski, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-8985-7400
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.12.25
Scientific report / Doniesienie naukowe
Abstract. The article presents an evaluation of the resistance to permanent deformation of mineral-asphalt composites used in protective layers of bridge pavements, determined by uniaxial cyclic compression test. The scope of the research and analysis encompassedmineral-asphaltmixtures designed within the study plan, as well as mixtures whose compositions correspond to those incorporated into existing bridge pavement structures with concrete bridge decks in Poland. Based on the conducted analyses, equations were developed to describe the permanent deformation resistance of compactible mineral-asphalt mixtures intended for use in protective pavement layers.
Keywords: bridge pavement; permanent deformations; protective layer.
Streszczenie. W artykule zaprezentowana została ocena odporności na powstawanie deformacji trwałych kompozytów mineralno-asfaltowych do warstw ochronnych nawierzchni mostowych metodą jednoosiowego cyklicznego ściskania. Zakres badań i analiz obejmował mieszanki mineralno-asfaltowe zaprojektowane w ramach planu badań oraz mieszanki o składach zgodnych z tymi, które wbudowane zostały w Polsce w konstrukcje istniejących nawierzchni na obiektach mostowych z betonową płytą pomostową. Na podstawie przeprowadzonych analiz opracowane zostały równania opisujące odporność na powstawanie deformacji trwałych dla zagęszczalnych mieszanek mineralno-asfaltowych stosowanych do warstwy ochronnej.
Słowa kluczowe: nawierzchnie mostowe; deformacje trwałe; warstwa ochronna.
Literature
[1] Dziennik Ustaw z 20 lipca 2022 r. pozycja 1518 pt Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych.
[2] Piłat J, Kowalski K. Nawierzchnie asfaltowe i betonowe na obiektach mostowych. Seminarium„ Nawierzchnie, izolacje i inne elementy wyposażenia mostów” Warszawa 2007, str. 49-52.
[3] Madaj A, Wołowicki W. Budowa i utrzymanie mostów. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 2001.
[4] Fu J, ShenA, Zhang H. Study on the Influence and Law of Waterproof System Design Factors on the Typical Stress of Bridge Deck Pavement. Coatings. 2021; 11 (12): 1540.
[5] Widyatmoko I, Elliott RC, Read JM. Development of Heavy-Duty Mastic Asphalt Bridge Surfacing, Incorporating Trinidad Lake Asphalt and Polymer Modified Binders. Road Materials and Pavement Design. 2005; https://doi. org/10.1080/14680629.2005.9690016.
[6] Sybilski D. Bitumiczne nawierzchnie mostowe. Drogownictwo. 1994; 9.
[7] Radziszewski P, Piłat J, Sarnowski M, Król J, Kowalski K. Nawierzchnie asfaltowe na obiektach mostowych. Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej. Warszawa 2016.
[8] Zou G, Xu X, Li J, Yu H,Wang C, Sun J. The Effects of Bituminous Binder on the Performance of Gussasphalt Concrete for Bridge Deck Pavement. Materials. 2020; https://doi.org/10.3390/ma13020364.
[9] Mieczkowski P. Mastyks grysowy SMA jako warstwa izolacyjna pod nawierzchnie bitumiczne na obiektach inżynierskich/Splittmastix as an insulation for roads pavements on the engineering objects. VI Międzynarodowa Konferencja „Trwałe i bezpieczne nawierzchnie drogowe”.Kielce. 9-10maja 2000, s. 151-156.
[10] Budziński B, Mieczkowski P, Sarnowski M. Doświadczenia w Zastosowaniu Technologii SMA-MA.; Kraków, 2016.
[11]MahanHM. Behavior of permanent deformation in asphalt concrete pavements under temperature variation.Article 1, Volume 6, Issue 1,Winter 2013, p. 62-73.
[12] Ksaibati K, Miller T, Farrar M. Laboratory Evaluation of Rutting in Asphalt Pavements. U. S. Report of University Transportation Centre Program, Department of Transportation,Washington, DC 1996.
[13] Walubita F, Fuentes L, Lee S, Dawd I, Enad M. Comparative evaluation of five HMArutting-related laboratory testmethods relative to field performance data: DM, FN, RLPD, SPST, and HWTT, Construction and Building Materials, Volume 215, 2019, Pages 737-753, ISSN 0950-0618.
[14] Tran N, Timm D, Robbins M, Powell B. Mix Design, Laboratory Performance Evaluation and Structural Pavement Analysis and Design. NCAT Report 10-05, Auburn 2010.
[15] Alkuime H, Kassem E. Comprehensive evaluation ofwheel-tracking rutting performance assessment tests. Int. J. Pavement Res. Technol. 2020; https://doi.org/10.1007/s42947-020-0265-z.
[16] Ling J, Wei F, Chen H, Hongduo Z. Accelerated Pavement Testing for Rutting Evaluation of Hot-Mix Asphalt Overlay under High Tire Pressure. Journal of transportation Engineering, Part B: Pavements/Volume 146 Issue 2 – June 2020.
[17] Grazziotin M, Peres W, Jorge A. Comparison of Low-VolumeRoad Pavement Performance with Results of Accelerated Pavement Testing. Transportation ResearchRecord Journal of theTransportationResearchBoard.2473.10.3141/2473-05.
[18] Zhang J, Alvarez A, Lee S, Torres A, Walubita L. Comparison of flow number, dynamic modulus, and repeated load tests for evaluation of HMApermanent deformation. Construction and Building Materials. 2013; 44, p. 391–398.
[19] Mejłun Ł, Jaskuła P. Odporność na deformacje trwałe betonu asfaltowego przeznaczonego do warstwy ścieralnej z różnymi asfaltami na podstawie badania Flow Number Drogownictwo. 2019 nr 7-8, p. 196-202
[20] Pokorski P, Radziszewski P, Sarnowski M. Odporność na deformacje trwałe asfaltowych nawierzchni mostowych, Czasopismo Inżynierii Lądowej, Środowiska i Architektury, JCEEA, 2016, vol. 33, nr 63/1/2, p. 429-436.
[21] Radziszewski P, Sarnowski M, Pokorski P. Assessment of resistance to permanent deformations of asphaltmixes of lowair void content,Open Engineering. 2021, vol. 11, nr 1, p. 1244-1251.
[22] Judycki J, Dołżycki B. Behaviour of asphalt concrete in cyclic and static compression creep test with and without lateral confinement. Road Materials and Pavements design. Volume 9 – No 2/2008, p. 207 – 225
[23] PN-EN 12697-25Mieszankimineralno-asfaltowe –Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 25: Badanie cyklicznego, jednoosiowego ściskania.
Received: 28.07.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 28.07.2025 r.
Revised: 08.09.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 08.09.2025 r.
Published: 23.12.2025 / Opublikowano: 23.12.2025 r.
Materiały Budowlane 12/2025, strona 235-242 (spis treści >>)
Właściwości termoizolacyjne kompozytów na bazie grzybni stosowanych w budownictwie
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Narloch P. Thermal insulation properties of mycelium-based composites used in construction. Materiały Budowlane. 2025. Volume 640. Issue 12. Pages 227-234. DOI: 10.15199/33.2025.12.24
dr inż. Piotr Narloch, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-5112-4498
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.12.24
Review paper / Artykuł przeglądowy
Abstract. The article presents a comprehensive review and evaluation of the properties of mycelium-based insulation composites as an alternative to conventional thermal insulation materials. The manufacturing process is discussed in detail, including the preparation of a lignocellulosic substrate, mycelium inoculation, incubation, and thermal stabilization. Particular attention is given to the influence of the substrate type and fungal species on the resulting composites’structure, porosity, and thermal conductivity. A literature-based analysis revealed that, under appropriate conditions, materials with thermal conductivity values ranging from0.032 to 0.082W/(m•K) can be achieved, featuring full biodegradability and a low carbon footprint. Compared with conventional materials (EPS, XPS, mineral wool),myceliumcomposites exhibit a significantlymore favorable environmental profile, the potential for utilizing locally available plant waste, and the absence of toxic emissions during disposal. The findings confirm the potential of these materials as components for sustainable and circular construction.
Keywords: mycelium composites; mycelium-based materials; natural insulationmaterials; thermal conductivity, bio-insulation.
Streszczenie. W artykule przedstawiono przegląd i ocenę właściwości kompozytów izolacyjnych na bazie grzybni jako alternatywy dla konwencjonalnych materiałów termoizolacyjnych. Omówiono proces wytwarzania materiału obejmujący przygotowanie lignocelulozowego substratu, inokulację grzybnią, inkubację oraz stabilizację termiczną. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi rodzaju substratu i gatunku grzyba na strukturę, porowatość oraz przewodność cieplną uzyskiwanych kompozytów. Analiza danych literaturowych wykazała, że przy zastosowaniu odpowiednich warunków możliwe jest uzyskanie materiałów o przewodności cieplnej 0,032 – 0,082W/(m•K), pełnej biodegradowalności i małym śladzie węglowym. W porównaniu z materiałami konwencjonalnymi (EPS, XPS, wełna mineralna), kompozyty grzybniowe charakteryzują się znacznie korzystniejszym bilansem środowiskowym, możliwością wykorzystania lokalnych odpadów roślinnych i brakiem toksycznych emisji na etapie utylizacji. Wyniki potwierdzają potencjał tych materiałów jako komponentu budownictwa zrównoważonego i cyrkularnego.
Słowa kluczowe: kompozyty grzybniowe; kompozyty na bazie grzybni; naturalne materiały izolacyjne; przewodność cieplna; bioizolacja.
Literature
[1] Lima L, Trindade E,Alencar L,Alencar M, Silva L. Sustainability in the Construction Industry: A Systematic Review of the Literature. J. Clean. Prod. 2021. DOI: 10.1016/j.jclepro.2020.125730.
[2] Babenko M, Kononets Y, Bartos P, Pont U, Spalek F, Zoubek T, Kriz P. Perspectives of Insulating Biodegradable Composites Derived fromAgricultural Lignocellulosic Biomass and FungalMycelium:AComprehensive Study of Thermal Conductivity and Density Characteristics. Biomimetics. 2024. DOI: 10.3390/biomimetics9110707.
[3] IslamMR, Tudryn G, Bucinell R, Schadler L, Picu RC.Morphology and Mechanics of FungalMycelium. Sci. Rep. 2017. DOI: 10.1038/s41598-017- 13295-2.
[4] Appels FVW, Camere S, Montalti M, Karana E, Jansen KMB, Dijksterhuis J, Krijgsheld P,Wösten HAB. Fabrication Factors Influencing Mechanical, Moisture- andWater-Related Properties of Mycelium-Based Composites. Mater. Des. 2019. DOI: 10.1016/j.matdes. 2018.11.027.
[5] PelletierMG, Holt GA,Wanjura JD, Bayer E,McIntyre G.An Evaluation Study ofMyceliumBasedAcousticAbsorbersGrown onAgricultural By-Product Substrates. Ind. Crops Prod. 2013.DOI: 10.1016/j. indcrop. 2013.09.008.
[6]Wösten HAB. Filamentous Fungi for the Production of Enzymes, Chemicals andMaterials.Curr.Opin.Biotechnol. 2019.DOI: 10.1016/j. copbio. 2019.02.010.
[7] Attias N, Danai O, Abitbol T, Tarazi E, Ezov N, Pereman I, Grobman YJ. Mycelium Bio-Composites in Industrial Design and Architecture: ComparativeReviewandExperimentalAnalysis. J.Clean. Prod. 2020.DOI: 10.1016/j.jclepro. 2019.119037.
[8] Al-Qahtani S, Koç M, Isaifan R.J. Mycelium-Based Thermal Insulation for Domestic Cooling Footprint Reduction: A Review. Sustain.2023, 15, doi:10.3390/su151713217.
[9] Aravena M, Almonacid-Muñoz L, Rojas-Herrera C, Herrera H, Cárdenas-Ramírez JP, Veliz Reyes A, Sagredo-Saez C. Evaluation of the Thermal Insulation Potential of Post-Harvest Blocks Using the Native Strain of the Edible Mushroom Pleurotus Ostreatus. Buildings. 2024. DOI: 10.3390/buildings14123908.
[10] Gezer ED, Kuştaş S.Acoustic and Thermal Properties ofMycelium-Based Insulation Materials Produced from Desilicated Wheat Straw – Part B. BioResources. 2024. DOI: 10.15376/biores.19.1.1348-1364.
[11] Vašatko H, Gosch L, Jauk J, Stavric M. Basic Research of Material Properties of Mycelium-Based Composites. Biomimetics. 2022. DOI: 10.3390/biomimetics7020051.
[12] Elsacker E, Vandelook S, Brancart J, Peeters, E, De Laet L. Mechanical, Physical and Chemical Characterisation of Mycelium-Based Composites with Different Types of Lignocellulosic Substrates. PLoS One. 2019. DOI: 10.1371/journal. pone. 0213954.
[13] Kuştaş S, Gezer ED. Physical andMechanical Properties ofMycelium- Based Insulation Materials Produced from DesilicatedWheat Straws – Part A. BioResources. 2024. DOI: 10.15376/biores.19.1.1330-1347.
[14] Yang ZJ, Zhang F, Still B,White M,Amstislavski P. Physical and Mechanical Properties of Fungal Mycelium-Based Biofoam. J. Mater. Civ. Eng. 2017. DOI: 10.1061/(asce)mt.1943-5533.0001866.
[15] Haneef M, Ceseracciu L, Canale C, Bayer IS, Heredia-Guerrero JA, AthanassiouA.AdvancedMaterials fromFungalMycelium: Fabrication and Tuning of Physical Properties. Sci. Rep. 2017. DOI: 10.1038/srep41292.
[16] Lelivelt R, Lindner G, Teuffel P, Lamers H. The Production Process and Compressive Strength of Mycelium-Based Materials. 2015.
[17] De G, Yang L, Lee J, Wu YH, Tian Z, Qin, Z. Mycelium-Coir-Based Composites for Sustainable Building Insulation. J.Mater. Chem.A2025, 13, doi:10.1039/d4ta07869a.
[18] Sydor M, Bonenberg A, Doczekalska B, Cofta G. Mycelium-Based Composites in Art, Architecture, and Interior Design: A Review. Polymers (Basel). 2022. DOI: 10.3390/polym14010145.
[19] SunW, Tajvidi M, Hunt CG, Mcintyre G, Gardner DJ. Fully Bio-Based Hybrid CompositesMade ofWood, FungalMycelium and Cellulose Nanofibrils. Sci. Rep. 2019. DOI: 10.1038/s41598-019-40442-8.
[20] Abhijith R,AshokA, Rejeesh CR. Sustainable PackagingApplications from Mycelium to Substitute Polystyrene: A Review. Mater. Today Proc. 2018. DOI: 10.1016/j.matpr. 2017.09.211.
[21] PapadopoulosAM. State of theArt in Thermal InsulationMaterials and Aims for Future Developments. Energy Build. 2005. DOI: 10.1016/j.enbuild.2004.05.006.
[22] Asdrubali F, D’Alessandro F, Schiavoni SA. Review of Unconventional Sustainable Building Insulation Materials. Sustain. Mater. Technol. 2015. DOI: 10.1016/j.susmat.2015.05.002.
[23] Kellenberger D, Althaus HJ. Relevance of Simplifications in LCA of Building Components. Build. Environ. 2009. DOI: 10.1016/j.buildenv. 2008.06.002.
[24] Al-Salem SM, Lettieri P, Baeyens J. Recycling and Recovery Routes of Plastic Solid Waste (PSW): A Review. Waste Manag. 2009. DOI: 10.1016/j.wasman.2009.06.004.
Received: 04.09.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 04.09.2025 r.
Revised: 06.10.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 06.10.2025 r.
Published: 23.12.2025 / Opublikowano: 23.12.2025 r.
Materiały Budowlane 12/2025, strona 227-234 (spis treści >>)
Tunele komunikacyjne w zabudowie miejskiej, jedno- czy dwunawowe?
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Mitew-Czajewska M., Walicki W. Communication tunnels in urban areas, single or twin-bore?. Materiały Budowlane. 2025. Volume 640. Issue 12. Pages 221-226. DOI: 10.15199/33.2025.12.23
dr hab. inż. Monika Mitew-Czajewska, prof. uczelni, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-2651-2026
mgr inż. Wiktor Walicki, Aldesa Polska
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.12.23
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract: In the article the analysis of the choice between singleand twin-bore tunnels in densely built-up urban environments is presented together with the discussion of decisive design factors such as infrastructure, geotechnics, safety, logistics and environmental impact. Based on the own database of 158 projects, the relationships between tunnel type and diameter, purpose, and location were examined. Ground settlement numerical analysis for different tunnel geometries is also presented.
Keywords: communication tunnels, single-bore tunnels, twinbore tunnels, design criteria
Streszczenie. W artykule przeanalizowano kryteria wyboru jedno lub dwunawowej konstrukcji tunelu w gęstej zabudowie miejskiej. Omówiono decydujące czynniki projektowe, takie jak infrastruktura, geotechnika, bezpieczeństwo, logistyka i środowisko oraz wpływ na otoczenie. Na podstawie zbudowanej bazy 158 projektów tuneli drążonych w miastach zbadano zależności między typem konstrukcyjnym tunelu a jego średnicą, przeznaczeniem i lokalizacją. Przedstawiono analizę numeryczną osiadania gruntu w przypadku różnej geometrii tuneli.
Słowa kluczowe: tunele komunikacyjne; tunele jednonawowe; tunele dwunawowe; kryteria projektowania.
Literature
[1] ITA Report no32 – Urban Underground Space for Resilient Cities. ISBN: 978‒2-9701670‒1-3; 2023
[2] Walicki W. Analiza kryteriów wyboru jedno- i dwunawowych tuneli komunikacyjnych. Politechnika Warszawska; 2024
[3] Panza L, Gaspari G. A holistic approach to carbon footprint evaluation in the Single versus Double Bore Tunnel „dispute”. Tunnelling Association of Canada. 2022
[4] Godlewski T, Bogusz W, Siemińska-Lewandowska A. Bezpieczeństwo obiektów budowlanych w sąsiedztwie tuneli. Wytyczne. Instytut Techniki Budowlanej. Warszawa 2024
[5] ITA/AITES Report 2006 on Settlements induced by tunnelling in Soft Ground. Tunnelling and Underground Space Technology 22 (2007) 119‒149
[6] Bogusz W, Godlewski T, Siemińska-Lewandowska A. Parameters used for prediction of settlement trough due to TBM tunnelling. ACE 2021; DOI: 10.24425/ace.2021.138504
[7] Siemińska-Lewandowska A, Kuszyk R. Settlements induced by EPB TBMs tunneling, a case study of theoretical and monitoring values. Geotechnical Aspects of Underground Construction in Soft Ground: Proceedings of the ISSMGE TC204-Symposium (IS-Cambridge 2020), June 29-July 1, 2020, Cambridge, UK/Elshafie Mohammed Z.E.B., Giulia Viggiani, Mair Robert (red.), 2021, London, CRC Press/Balkema, s.1‒8, ISBN 9780429321559
[8] Davey K, Moergeli A. et all. Bart Silicon Valley Phase II – integrated cost & schedule life-cycle comparative risk analysis of single-bore versus twin-bore tunnelling. Tunnels and Underground Cities: Engineering and Innovation meet Archaeology, Architecture and Art – Peila, Viggiani & Celestino (Eds). 2019 Taylor & Francis Group, London, ISBN 978‒1-138‒38865‒9
Received: 15.07.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 15.07.2025 r.
Revised: 28.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 28.08.2025 r.
Published: 23.12.2025 / Opublikowano: 23.12.2025 r.
Materiały Budowlane 12/2025, strona 221-226 (spis treści >>)
Ocena komfortu cieplnego w budynkach mieszkalnych w Żelaznym Trójkącie Australii Południowej
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Miszczuk A. Assessment of thermal comfort in residential buildings in the Iron Triangle of South Australia. Materiały Budowlane. 2025. Volume 640. Issue 12. Pages 208-220. DOI: 10.15199/33.2025.12.22
dr inż. Artur Miszczuk, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-1743-1451
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.12.22
Case study / Studium przypadku
Abstract. To assess the impact of indoor environmental conditions on occupants’ thermal comfort, a study was conducted in 30 homes in South Australia. A total of 3,540 surveys and sensor data on indoor conditions were collected. The analysis showed a neutral operative temperature of 23.9°C (living rooms: 23.7°C, bedrooms: 24.4°C). Thermal comfort ranges defined using the MTSV method were broader than those from the PMV method, suggesting greater occupant tolerance and potential energy savings.
Keywords: thermal comfort; operative temperature; PMV (Predicted Mean Vote); energy efficiency.
Streszczenie. W celu oceny wpływu warunków wewnętrznych na komfort cieplny mieszkańców badanie przeprowadzono w trzydziestu domach (Port Augusta, Whyalla, Port Pirie) w Australii Południowej. Zebrano 3540 ankiet oraz dane z czujników mierzących warunki wewnętrzne. Analiza wykazała, że temperatura operatywna wynosi 23,9°C (salony: 23,7°C, sypialnie: 24,4°C). Zakres komfortu cieplnego wyznaczonego metodą MTSV jest szerszy niż uzyskany metodą PMV, co może oznaczać większą tolerancję mieszkańców i potencjalne oszczędności energii.
Słowa kluczowe: komfort cieplny; temperatura operatywna; PMV (Predicted Mean Vote); efektywność energetyczna.
Literature
[1] Miszczuk A, Żmijewski KH. „Analiza budynków o niskim zapotrzebowaniu na energię”, Materiały Budowlane, t. 1, nr 1, s. 24–27, sty. 2015, DOI: 10.15199/33.2015.01.06.
[2] Babiarz B i in., „Energy Efficiency in Buildings: Toward Climate Neutrality”, 1 wrzesień 2024, Multidisciplinary Digital Publishing Institute (MDPI). DOI: 10.3390/en17184680.
[3] Firląg S, Kaliszuk-Wietecka AE, Sławińska M. „Potencjał dekarbonizacji zabytkowej kamienicy w Warszawie”, Materiały Budowlane, t. 1, nr 2, s. 53–57, luty 2024, DOI: 10.15199/33.2024.02.10.
[4] Miszczuk A, Heim D. „Parametric study of air infiltration in residential buildings–the effect of local conditions on energy demand”, Energies (Basel), t. 14, nr 1, sty. 2021, DOI: 10.3390/en14010127.
[5] Adekunle TO, Nikolopoulou M. „Thermal comfort, summertime temperatures and overheating in prefabricated timber housing”, Build Environ, t. 103, s. 21–35, lip. 2016, DOI: 10.1016/J.BUILDENV.2016.04.001.
[6] Teli D, Patrick J AB, Jentsch MF. „Thermal comfort in naturally ventilated primary school classrooms”, Building Research & Information, t. 41, nr 3, s. 301–316, cze. 2013, DOI: 10.1080/09613218.2013.773493.
[7] Frontczak M, Wargocki P. „Literature survey on how different factors influence human comfort in indoor environments”, Build Environ, t. 46, nr 4, s. 922–937, kwi. 2011, DOI: 10.1016/J.BUILDENV.2010.10.021.
[8] „ISO 7730:2005 – Ergonomics of the thermal environment – Analytical determination and interpretation of thermal comfort using calculation of the PMV and PPD indices and local thermal comfort criteria”.[9] Fanger PO. „Thermal comfort. Analysis and applications in environmental engineering.”, 1970.
[10] De Dear R, Kim J, Candido C, Deuble M. „Adaptive thermal comfort in Australian school classrooms”, Building Research & Information, t. 43, nr 3, s. 383–398, maj 2015, DOI: 10.1080/09613218.2015.991627.
[11] Brotas L, Roaf S, Nicol F, Prof R, Humphreys M. WINDSOR Rethinking Comfort Proceedings. 2018.
[Online]. Dostępne na: www.windsorconference.com
[12] „Standard 55 – Thermal Environmental Conditions for Human Occupancy”. Dostęp: 14 maj 2025.
[Online]. Dostępne na: https://www.ashrae.org/
[13] Indraganti M. „Thermal comfort in naturally ventilated apartments in summer: Findings from a field study in Hyderabad, India”, Appl Energy, t. 87, nr 3, s. 866–883, mar. 2010, DOI: 10.1016/J.APENERGY.2009.08.042.
[14] Humphreys MA, Nicol JF. „Understanding the adaptive approach to thermal comfort”, ASHRAE Trans, t. 104, s. 991, 1998.
[15] De Dear R, Brager GS. „Developing an adaptive model of thermal comfort and preference”, 1998.
[16] Humphreys M. „Field studies of thermal comfort compared and applied”, Building services engineer, t. 44, s. 5–27, 1976.
[17] Becker R, Paciuk M. „Thermal comfort in residential buildings – Failure to predict by Standard model”, Build Environ, t. 44, nr 5, s. 948–960, maj 2009, DOI: 10.1016/J.BUILDENV.2008.06.011.
[18] Al-ajmi FF, Loveday DL. „Indoor thermal conditions and thermal comfort in air-conditioned domestic buildings in the dry-desert climate of Kuwait”, Build Environ, t. 45, nr 3, s. 704–710, mar. 2010, DOI: 10.1016/J. BUILDENV.2009.08.018.
[19] Ioannou A, Itard L. „In-situ and real time measurements of thermal comfort and its determinants in thirty residential dwellings in the Netherlands”, Energy Build, t. 139, s. 487–505, mar. 2017, DOI: 10.1016/J.ENBUILD.2017.01.050.
[20] Jeong B, Kim J, Chen D, de Dear R. „Comparison of residential thermal comfort in two different climates in Australia”, Build Environ, t. 211, s. 108706, mar. 2022, DOI: 10.1016/J.BUILDENV.2021.108706.
[21] de Dear R, Kim J, Parkinson T. „Residential adaptive comfort in a humid subtropical climate–Sydney Australia”, Energy Build, t. 158, lis. 2017, DOI: 10.1016/j.enbuild.2017.11.028.
[22] Vaughan J, Alghamdi S, Tang W. „Thermal Comfort in Classrooms in NSW Australia: Learning from International Practice: A Systematised Review”, Sustainability 2025, Vol. 17, Page 5879, t. 17, nr 13, s. 5879, cze. 2025, DOI: 10.3390/SU17135879.
[23] Shooshtarian S, Lam CKC, Kenawy I. „Outdoor thermal comfort assessment: A review on thermal comfort research in Australia”, Build Environ, t. 177, nr 0, s. 106917–106917, cze. 2020, DOI: 10.1016/J.BUILDENV.2020.106917.
[24] Hendon HH, Thompson DWJ, Wheeler MC. „Australian rainfall and surface temperature variations associated with the Southern Hemisphere annular mode”, J Clim, t. 20, nr 11, s. 2452–2467, cze. 2007, DOI: 10.1175/JCLI4134.1.
[25] Zhang H, Arens E, Huizenga C, Han T. „Thermal sensation and comfort models for non-uniform and transient environments: Part I: Local sensation of individual body parts”, Build Environ, t. 45, nr 2, s. 380–388, luty 2010, DOI: 10.1016/J.BUILDENV.2009.06.018.
[26] „HOBO MX1104”. Dostęp: 14 maj 2025.
[Online]. Dostępne na: https:// www.onsetcomp.com/products/data-loggers/mx1104#specifications
[27] Hansen A i in., „The Thermal Environment of Housing and Its Implications for the Health of Older People in South Australia: A Mixed-Methods Study”, Atmosphere 2022, Vol. 13, Page 96, t. 13, nr 1, s. 96, sty. 2022, DOI: 10.3390/ATMOS13010096.
[28] „South Australia – Arid, Semi-arid, Mediterranean |Britannica”. Dostęp: 2 wrzesień 2025.
[Online]. Dostępne na: https://www.britannica.com/place/ South-Australia/Climate? utm_source=chatgpt.com
[29] „Australia’s official weather forecasts & weather radar – Bureau of Meteorology”. Dostęp: 2 wrzesień 2025.
[Online]. Dostępne na: https://www. bom.gov.au/
[30] Ortiz-Ospina E, Roser M. „How do people across the world spend their time and what does this tell us about living conditions? ”, Our World in Data, 2024.
[31] „EN 16798‒1:2019 – Energy performance of buildings – Ventilation for buildings – Part 1: Indoor environmental input parameters for design and assessment of energy performance of buildings addressing indoor air quality, thermal environment, lighting and acoustics – Module M1‒6”.
[32] Fanger PO. „Calculation of thermal comfort: introduction of a basic comfort equation”, ASHRAE Trans, Part II, t. 73, s. III4‒1, 1967.
[33] Harding EC, Franks NP, Wisden W. „Sleep and thermoregulation”, Curr Opin Physiol, t. 15, s. 7–13, cze. 2020, DOI: 10.1016/J.COPHYS.2019.11.008.
Received: 11.08.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 11.08.2025 r.
Revised: 23.09.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 23.09.2025 r.
Published: 23.12.2025 / Opublikowano: 23.12.2025 r.
Materiały Budowlane 12/2025, strona 208-220 (spis treści >>)
Start 
