Analiza błędów projektowych i wykonawczych więźb dachowych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Kysiak A. Analysis of design and execution deficiencies in roof trusses. Materiały Budowlane. 2025. Volume 639. Issue 11. Pages 162-171. DOI: 10.15199/33.2025.11.17
dr inż. Andrzej Kysiak, Politechnika Częstochowska, Wydział Budownictwa
ORCID: 0000-0002-0842-2051
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.11.17
Case study / Studium przypadku
Abstract. The article presents the most common design and execution errors in traditional wooden roof structures and timber-frame buildings. It discusses the impact of incorrect structural schemes and faults in carpentry joints on the load- -bearing capacity and durability of the structure. Attention is drawn to typical execution errors in shaping carpentry joints as well as deviations from the standard requirements for the use of dowel-type fasteners.
Keywords: roof truss; carpentry joint; thrust truss; execution errors.
Streszczenie. W artykule przedstawiono najczęściej występujące błędy projektowe i wykonawcze w konstrukcjach tradycyjnych dachów drewnianych i w budynkach szkieletowych. Omówiono wpływ nieprawidłowych schematów statycznych oraz błędów w połączeniach ciesielskich na nośność i trwałość konstrukcji. Zwrócono uwagę na typowe błędy wykonawcze kształtowania połączeń ciesielskich oraz odstępstwa od normowych warunków stosowania łączników trzpieniowych.
Słowa kluczowe: więźba dachowa; połączenie ciesielskie; wiązar rozporowy; błędy wykonawcze.
Literature
[1] Obwieszczenie Ministra Rozwoju i Technologii z 12 lipca 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rozwoju w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (dz. U 2022 poz. 1679).
[2] PN-EN 1995-1-1:2010 Eurokod 5 – Projektowanie konstrukcji drewnianych – Część 1-1: Postanowienia ogólne – Reguły ogólne i reguły dotyczące budynków; poprawki: PN-EN 1995-1- 1:2010/NA:2010.
[3] Eurokod 1 (EC 1, EN 1991): Oddziaływania na konstrukcje.
[4] Völlmecke L, Krenzer A, Seim W. “Assessment of nailed connections in existing timber trusses”, Construction and Building Materials, vol. 461, 2025, Art. no. 157143, doi: 10.1016/j.conbuildmat.2025.157143.
[5] Krauss K, Krenzer A, Seim W. “Performance of nailed sheathing-framing connections in wood structures”, Construction and Building Materials, vol. 462, 2025, Art. no. 157248, doi: 10.1016/j.conbuildmat.2025.157248.
[6] Jasieńko J, Kardysz M. (2006). Analiza pracy statycznej połączeń stosowanych w drewnianych konstrukcjach zabytkowych. W: Problemy remontowe w budownictwie ogólnym i obiektach zabytkowych. Praca zbiorowa pod red. J. Jasieńki (i in.). Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne, Wrocław, 218- 230.
[7] Raczak A, Kubiszyn W, Nykiel D. “Capacity of connections on punched metal plate fasteners made of spruce wood reinforced with perforated plates and screws”, Archives of Civil Engineering, vol. 70, no. 4, pp. 599–613, 2024, doi: 10.24425/ace.2024.151912.
[8] Satheeskumar N, Henderson DJ, Ginger JD, and C. H. Wang, “Finite element modelling of the structural response of roof to wall framing connections in timberframed houses”, Engineering Structures, pp. 2536, 2017, doi: 10.1016/j.engstruct.2016.12.034.
[9] Mielczarek Z, Lange M. „Naprawa oraz wzmacnianie elementów i konstrukcji drewnianych”, Materiały Budowlane, 2007; 2(414):27–30.
[10] Klimek A, Matkowski Z. „Analiza statyczno-wytrzymałościowa zabytkowej więźby dachowej osłabionej pęknięciami”, Materiały Budowlane, 2019; 6(562):21–23, DOI: 10.15199/33.2019.06.01.
[11] Schabowicz K, Stawiski B. „Nieprawidłowe wykonanie remontu dachu przyczyną awarii konstrukcji”, Materiały Budowlane, 2005;10(398):54 –55.
[12] Kapela M. „Remonty zabytkowych konstrukcji dachowych”, Materiały Budowlane, 2004;11(387):46–47.
[13] Terlikowski W. “Problems and Technical Issues in the Diagnosis, Conservation, and Rehabilitation of Structures of Historical Wooden Buildings with a Focus on Wooden Historic Buildings in Poland”, Sustainability, vol. 15, no. 1, art. 510, Dec. 2022, doi: 10.3390/su15010510.
Received: 14.07.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 14.07.2025 r.
Revised: 28.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 28.08.2025 r.
Published: 21.11.2025 / Opublikowano: 21.11.2025 r.
Materiały Budowlane 11/2025, strona 162-171 (spis treści >>)
Aplikacja do doboru żurawi jako narzędzie dydaktyczne i praktyczne w budownictwie
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Pawluś D., Radziejowska A., Jędzura A. The application for crane selection as an educational and practical tool in construction. Materiały Budowlane. 2025. Volume 639. Issue 11. Pages 152-161. DOI: 10.15199/33.2025.11.16
dr Dorota Pawluś, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami
ORCID: 0000-0002-2129-6539
dr inż. Aleksandra Radziejowska, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami
ORCID: 0000-0002-3190-7129
inż. Agata Jędzura, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.11.16
Scientific report / Doniesienie naukowe
Abstract. The aim of the article was to develop an application that supports the selection of cranes for the assembly of construction structures. The application enables the automation of the crane selection process by taking into account the parameters of the assembled components and their position relative to the crane. The article describes the use of cranes, their characteristics, and the method for calculating their technical parameters. It also presents the tools used to develop the application, its structure, and functionality. The developed application can serve as a valuable aid in themachinery selection process and may also be applied in academic teaching.
Keywords: construction cranes; assembly machines; crane selection parameters; application, optimization.
Streszczenie. W artykule omówiono opracowanie aplikacji wspomagającej dobór żurawi do montażu obiektów budowlanych. Umożliwia ona automatyzację procesu doboru żurawi, uwzględniając parametry montowanych elementów oraz ich położenie względem żurawia. W artykule opisano zastosowanie żurawi, ich charakterystykę oraz sposób obliczania parametrów technicznych. Przedstawiono narzędzia do utworzenia aplikacji, jej strukturę i sposób działania. Opracowana aplikacja może stanowić cenne wsparcie w procesie doboru maszyn, a także znaleźć zastosowanie w dydaktyce akademickiej.
Słowa kluczowe: żurawie budowlane; maszyny montażowe; parametry doboru żurawi; aplikacja, optymalizacja.
Literature
[1] Warszawski A. Expert systems for crane selection. Construction Management and Economics. 1990. DOI: 10.1080/01446199000000015.
[2] Alkass S, Alhussein M, Moselhi O. Computerized crane selection for construction projects. Journal of Construction Engineering Management. Association of Researchers in Construction Management. 1997; 2: 427-436.
[3] Struková Z, Ištvánik M. Tools for mobile crane selecting and locating. International Review of Applied Sciences and Engineering. 2011. DOI: 10.1556/irase. 2.2011.1.11.
[4] Guo H, Zhou Y, Pan Z, Zhang Z, Yu Y, Li Y. Automated Selection and Localization of Mobile Cranes in Construction Planning. Buildings. 2022. DOI: 10.3390/buildings12050580.
[5] Wu D, Lin Y, Wang X, Wang X, Gao S. Algorithm of Crane Selection for Heavy Lifts. Journal of Computing in Civil Engineering. 2011. DOI: 10.1061/(ASCE) CP. 1943-5487.0000065.
[6] Al-Hussein M, Alkass S, Moselhi O. An algorithm for mobile crane selection and location on construction sites. Construction Innovation. 2001. DOI: 10.1108/14714170110814532.
[7] El-Tourkey M,AlshibaniA, MohammedA, ShashA, Tuffaha F.An integrated decision support system for mobile crane selection. Expert Syst Appl. 2021. DOI: 10.1016/j. eswa.2021.116053.
[8] Kayhani N, Taghaddos H, NoghabaeeM, Hermann U. Utilization of virtual reality visualizations on heavy mobile crane planning for modular construction. ISARC 2018 – 35th International Symposium on Automation and Robotics in Construction and International AEC/FM Hackathon: The Future of Building Things. 2018. DOI: 10.22260/ISARC2018/0170.
[9] Warszawski A, Peled N. An Expert System for Crane Selection and Location. Proceedings of the 4th International Symposium on Automation and Robotics in Construction (ISARC). 2017. DOI: 10.22260/ISARC1987/0004.
[10] https://www.3dliftplan.com/default.aspx 26.05.2025.
[11] https://www. terex. com/cranes/ 26.05.2025.
[12] https://www.liebherr.com/pl-pl/grupa-kapita%C5%82owa/produkty/ rozwi%C4%85zania/rozwi%C4%85zania-cyfrowe/rozwi%C4%85zania- -cyfrowe-4649128 26.05.2025.
[13] Linczowski C. Technologia robót budowlanych. Wyd. 6. Kielce: Wydawnictwo PŚ; 2000.
[14] Marcinkowski R, Krawczyńska-Piechna A. Projektowanie realizacji budowy. Wyd. 1. Warszawa: PWN; 2019.
[15] Martinek W, Nowak P, Woyciechowski P. Technologia robót budowlanych. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej. 2010.
[16] Sawicki M. Żuraw na placu budowy. Builder. 2020. DOI: 10.5604/01.3001.0013.8530.
[17] Dyżewski A, Ciołek R, Łabentowicz L, Miączyński A. Technologia i organizacja budowy. Warszawa: Arkady; 1962.
[18] https://www.mathworks.com/products/matlab/app-designer.html. 26.05.2025
[19] Katalog nr 2-02 nakładów rzeczowych. Konstrukcje budowlane – tom I. Wyd. 8. Kraków. 2006.
Received: 30.06.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 30.06.2025 r.
Revised: 08.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 08.08.2025 r.
Published: 21.11.2025 / Opublikowano: 21.11.2025 r.
Materiały Budowlane 11/2025, strona 152-161 (spis treści >>)
Ekspercka metoda wspomagania zrównoważonych decyzji renowacyjnych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Bucoń R. Expert method to support sustainable renovation decisions. Materiały Budowlane. 2025. Volume 639. Issue 11. Pages 143-151. DOI: 10.15199/33.2025.11.15
dr inż. Robert Bucoń, Politechnika Lubelska, Wydział Budownictwa i Architektury
ORCID: 0000-0002-9397-639X
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.11.15
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract. The purpose of this article is to present a practical application of an expert method for setting renovation priorities for residential building maintenance when setting sustainability goals. The proposed method is based on an innovative approach that provides the techno-economic data necessary to perform a multi-stage optimization to achieve a long-term building renovation strategy. To conduct the study, a mixed-integer linear programmingMILPwas used that takes into account constraints and boundary conditions that are updated for each year of the time schedule horizon. The developed methodology makes it possible both to identify future renovation activities and to develop a program for their optimal combination, in which the activities are scheduled at the appropriate optimal stage of the time horizon.
Keywords: sustainability, building renovation, expert method, linear programming, schedule.
Streszczenie. W artykule przedstawiono praktyczne zastosowanie eksperckiej metody ustalania decyzji renowacyjnych dotyczących utrzymania budynków mieszkalnych przy wyznaczaniu celów zrównoważonego rozwoju. Proponowana metoda bazuje na nowatorskim podejściu dostarczającym techniczno- ekonomicznych danych niezbędnych do przeprowadzenia wieloetapowej optymalizacji w celu uzyskania długoterminowej strategii renowacji budynków. Do badań zastosowano programowanie liniowe o strukturze mieszanej MILP, uwzględniające ograniczenia i warunki brzegowe, które są aktualizowane w przypadku każdego roku horyzontu czasowego harmonogramu. Opracowana metoda umożliwia zidentyfikowanie przyszłych działań renowacyjnych oraz opracowanie programu optymalnej ich kombinacji, w którym działania te zaplanowane są w odpowiednim optymalnym etapie horyzontu czasowego.
Słowa kluczowe: zrównoważony rozwój; renowacja budynku; ekspercka metoda; programowanie liniowe; harmonogram.
Literature
[1] Bucoń R. Trends and problems in the sustainablemodernisation of residential buildings.Archives of Civil Engineering. 2024.DOI: 10.24425/ace.2024.151897.
[2] Nowogońska B. A methodology for determining the rehabilitation needs of buildings. Applied Sciences. 2020. DOI:10.3390/app10113873.
[3] Konior J. Technical assessment of old buildings by fuzzy approach.Archives of Civil Engineering. 2020. DOI:10.24425/ace.2020.134407.
[4] Adamczewski G, Bednarek K, Świeca M. Zdybska M. Rola diagnostyki technicznej w utrzymaniu obiektów budowlanych. Materiały Budowlane. 2022. DOI: 10.15199/33.2022.03.10.
[5] Jafari A, ValentinV. Selection of optimization objectives for decision-making in building energy retrofits.BuildEnviron. 2018.DOI: 10.1016/j.buildenv.2017.12.027.
[6] Rodrigues C, Freire F. Environmental impacts and costs of residential building retrofits –Whatmatters? SustainCities Soc. 2021.DOI: 10.1016/j.scs.2021.102733.
[7] Awada M, Srour I. Agenetic algorithmbased framework tomodel the relationship between building renovation decisions and occupants’ satisfaction with indoor environmental quality. Build Environ. 2018. DOI: 10.1016/j.buildenv.2018.10.001.
[8] Adegoriolaa MI, Laib JHK, Abidoye R. Critical success factors of heritage building maintenance management An ISM-MICMAC analysis. J Build Eng. 2023. DOI: 10.1016/j.jobe.2023.106941.
[9] Bucoń R, Czarnigowska A. Decision support method for optimal modernization of residential buildings. Archives of Civil Engineering. 2024. DOI: 10.24425/ace.2024.148908.
[10] Radziszewska-Zielina E, Śladowski G. Sibielak M. Planning the reconstruction of a historical building by using a fuzzy stochastic network. Autom. Constr. 2017. DOI: 10.1016/j.autcon.2017.08.003.
[11] Son H, Kim C. Evolutionary Many-Objective Optimization for Retrofit Planning in Public Buildings:AComparative Study. J. Clean. Prod. 2018. DOI: 10.1016/j.jclepro.2018.04.102.
[12] Park S, Kwon N, Ahn Y. Forecasting Repair Schedule for Building Components Based on Case-Based Reasoning and Fuzzy-AHP. Sustainability. 2019. DOI: 10.3390/su11247181.
[13] Kwon N, Song K, Park YAM, Jang Y. Maintenance cost prediction for aging residential buildings based on case-based reasoning and genetic algorithm. J Build Eng. 2020. DOI: 10.1016/j.jobe.2019.101006.
[14] Serrano-Jiménez A, Femenías P, Thuvander L, Barrios-Padura Á. A multicriteria decision supportmethod towards selecting feasible and sustainable housing renovation strategies, J. Clean. Prod. 2021. DOI: 10.1016/j.jclepro.2020.123588.
[15] Bucoń R, Czarnigowska A. Model optymalizacyjny wspomagający długoterminowe utrzymanie wielorodzinnych budynków mieszkalnych. Materialy Budowlane. 2022. DOI: 10.15199/33.2022.12.12.
[16] Jiménez-PulidoC, Jiménez-RiveroA,García-Navarro J. Improved sustainability certification systems to respond to building renovation challenges based on a literature review. J Build Eng. 2022. DOI: 10.1016/j.jobe.2021.103575.
[17] Cho K, KimT. Optimized schedulingmethod for office building renovation projects. Expert Systems with Applications, Expert Syst Appl. 2021. DOI: 10.1016/j.eswa.2020.114212.
[18] AlOtaibiM, El-Rayes K. Optimizing the Renovation Scheduling of Leased Residential Buildings to Minimize Total Project Cost. J Constr Eng. M. 2021. DOI: 10.1061/(ASCE)CO.1943-7862.0002063.
Received: 20.05.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 20.05.2025 r.
Revised: 07.07.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 07.07.2025 r.
Published: 21.11.2025. / Opublikowano: 21.11.2025 r.
Materiały Budowlane 11/2025, strona 143-151 (spis treści >>)
Charakterystyka wybranych parametrów mechanicznych konglomeratu na osnowie żywicznej
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Major M., Kalinowski J., Kosiń M. Characteristics of selected mechanical parameters of the resin-based conglomerate. Materiały Budowlane. 2025. Volume 639. Issue 11. Pages 134-142. DOI: 10.15199/33.2025.11.14
dr hab. inż. Maciej Major, prof. PCz, Politechnika Częstochowska, Wydział Budownictwa
ORCID: 0000-0001-5114-7932
dr inż. Jarosław Kalinowski, Politechnika Częstochowska, Wydział Budownictwa
ORCID: 0000-0001-8922-4788
dr inż. Mariusz Kosiń, Politechnika Częstochowska, Wydział Budownictwa
ORCID: 0000-0003-2683-7784
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.11.14
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract. The aim of the study was to determine the influence of aggregate composition on the mechanical properties of resin- -based conglomerate. The tests used three-component aggregate mixtures with different proportions of grain fractions and a two- -component epoxy resin. Conglomerate samples were prepared according to the established recipe and then subjected to compressive and bending strength tests. Analysis of the results showed that the greatest influence on the mechanical parameters is the void content of the mixture – the lower the void content, the higher the strength of the material. Conglomerates with optimized granulation achieved compressive strength values exceeding 64 MPa and bending resistance above 26 MPa. The obtained results confirm that the selection of the appropriate aggregate grain size is crucial for the design of composites with high strength parameters. Due to their favorable functional properties, the analyzed conglomerates can be widely used in civil engineering as an alternative to classic concrete mixtures.
Keywords: resin conglomerate; composites; aggregate; voids; composition optimization; compressive strength; bending strength.
Streszczenie. W artykule opisano wpływ składu kruszywa na właściwości mechaniczne konglomeratu na osnowie żywicznej. W badaniach wykorzystano trzykomponentowe mieszanki kruszywa o różnych proporcjach frakcji ziarnowych oraz dwuskładnikową żywicę epoksydową. Próbki konglomeratu wykonano zgodnie z ustaloną recepturą, a następnie przeprowadzono testy wytrzymałościowe na ściskanie i zginanie. Analiza wyników wykazała, że największy wpływ na parametry mechaniczne ma jamistość mieszanki – im mniejsza, tym większa wytrzymałość materiału. Konglomeraty o zoptymalizowanej granulacji osiągały wytrzymałość na ściskanie przekraczającą 64 MPa i na zginanie większą od 26 MPa. Potwierdza to, że dobór odpowiedniego uziarnienia kruszywa jest kluczowy przy projektowaniu kompozytów o dużej wytrzymałości. Ze względu na korzystne właściwości użytkowe, analizowane konglomeraty mogą być powszechnie stosowane w inżynierii lądowej jako alternatywa klasycznych mieszanek betonowych.
Słowa kluczowe: konglomerat żywiczny; kompozyty; kruszywo; jamistość; optymalizacja składu; wytrzymałość na ściskanie; wytrzymałość na zginanie.
Literature
[1] Uddin N. (red.). Developments in Fiber-Reinforced Polymer (FRP) Composites for Civil Engineering, Woodhead Publishing, 2013.
[2] Gibson RF. Principles of Composite Material Mechanics. 2016; 4. wydanie, CRC Press.
[3] CallisterWD, Rethwisch DG. Materials Science and Engineering:An Introduction, 9. wydanie, Wiley, 2014.
[4] Chawla KK. CompositeMaterials: Science and Engineering. 2012; 3. wydanie, Springer.
[5] Blagojević J, Stojanović B, Radojević Z, et al. A Review to Cast Polymer Composite Materials for Interior Environments, Applied Engineering Letters. 2020; Vol. 5, No. 1.
[6] Sałasińska K, Ryszkowska J. (2015).Właściwości kompozytów polimerowo- drzewnych wykonanych z odpadów pozyskanych z przemysłumeblarskiego oraz budowlanego. Kompozyty (Composites), 15 (2), 2009.
[7] González C, Vilatela JJ, Molina-Aldareguía JM, Lopes CS, LLorca J. Structural composites for multifunctional applications: current challenges and future trends. Progress in Materials Science, Elsevier, 2017.
[8] Li X, Zhang J, Zhang L, Ruiz de Luzuriaga A, Rekondo A, Wang D.-Y. Recyclable flame-retardant epoxy composites based on disulfide bonds: Flammability and recyclability. Composites Communications, Elsevier, 2021.
[9] PSA Laboratory Furniture, Epoxy Resin Countertops, https://www.psalaboratory- furniture.com/epoxy-resin-countertops, dostęp: 16.05.2025.
[10] Stonhard, Epoxy Flooring Systems, https://www.stonhard.com/products/ epoxy-flooring/, dostęp: 16.05.2025.
[11] Concord Terrazzo Company, TERRAZZCO Brand Epoxy Resin, https://terrazzco.com/epoxy-resin/, dostęp: 16.05.2025.
[12] AbdulbaqiAS,AlsultanQH, Panesai IY, et al. Innovative CompositeMaterials for Improving Structural Integrity and Longevity in Civil Engineering Applications, KHWARIZMIA. 2023.
[13] Yin J, Zhang J,Wang T,WangW. Influence ofAggregateMoisture Content on the Mechanical Properties of Resin Mineral Composite, Polymer Composites, Wiley, 2016.
[14] AbdellahMY, AbdelhaleemA, Alnaser IA, Abdel-Jaber GT, Abdal-hay A. Flexural, Compression and Fracture Properties of Epoxy Granite as a Cost-Effective Structural Material: New Machine Element Foundation, AIMS Materials Science, AIMS Press, 2021.
[15] LogońD, Schabowicz K, Wróblewski K. Assessment of the Mechanical Properties of ESD Pseudoplastic Resins for Joints in Working Elements of Concrete Structures. Materials, MDPI. 2020; 13 (11).
[16] Zheng S, Lucas PA. Understanding Chemical Resistance in Epoxy Systems, Coatings World, 2020.
[17] www.https://www.techniart.pl/, dostęp: 16.05.2025.
[18] Gorzelak G, Halbiniak J, Langier B. Przewodnik do technologii betonów i zapraw, Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej. Częstochowa, 2005.
[19] Jamroży Z. Beton i jego technologie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2010.
[20] PN-EN 933-1:2012 Badania geometrycznych właściwości kruszyw – Część 1: Oznaczanie składu ziarnowego – Metoda przesiewania, Polski Komitet Normalizacyjny, Warszawa, 2012.
[21] PN-EN 1097-3:2000 Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw – Część 6: Oznaczanie gęstości nasypowej i jamistości, Polski Komitet Normalizacyjny, Warszawa, 2000.
[22] Major M, Kalinowski J, Kosiń M. Wytrzymałość na rozciąganie elementów drukowanych z materiałów ABS, PA6+CF15, PA12+CF15. Materiały Budowlane. 2022; 10: 82 ÷ 85.
[23] Major M, Kalinowski J, Kosiń M. Właściwości mechaniczne ceowych profili zimnogiętych wzmocnionych przestrzennymi wkładkami wykonanymi w technologii druku 3D, Monografia, Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej. 2025.
[24] PN-EN 14617-15:2005, Konglomeraty kamienne – Metody badań – Część 15: Oznaczanie wytrzymałości na ściskanie, Polski Komitet Normalizacyjny, Warszawa, 2005.
[25] PN-EN 14617-2:2016-07E, Konglomeraty kamienne – Metody badań – Część 2: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie.
Received: 14.07.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 14.07.2025 r.
Revised: 01.09.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 01.09.2025 r.
Published: 21.11.2025 / Opublikowano: 21.11.2025 r.
Materiały Budowlane 11/2025, strona 134-142 (spis treści >>)
Cyfrowe bliźniaki w budownictwie
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Domański R. A. Digital twins in construction. Materiały Budowlane. 2025. Volume 639. Issue 11. Pages 125-133. DOI: 10.15199/33.2025.11.13
adw. Rafał Andrzej Domański, Domański Brzozowska Adwokacka Spółka Partnerska
ORCID: 0009-0002-4182-2564
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.11.13
Review paper / Artykuł przeglądowy
Abstract: The aim of the article is to analyse the legal aspects of creating digital twins in construction at the stage of collecting data and creating a 3D model using the collected data, taking into account, inter alia, the Act of 4 February 1994 on Copyright and Related Rights. As far as the research method adopted in the publication is concerned, it is a qualitative method based on content analysis of texts such as binding legal acts, court rulings and scientific publications in the field of law. The results of the analyses carried out show that, in the indicated legal approach, there are grounds for the creation of digital twins in construction as works within the meaning of the above-mentioned Act on Copyright and Related Rights.
Keywords: digital twin; BIM; copyright; database; 3D model
Streszczenie: W artykule zaprezentowano analizę prawnych aspektów tworzenia cyfrowych bliźniaków w budownictwie na etapie zbierania danych oraz tworzenia modelu 3D z wykorzystaniem zgromadzonych danych z uwzględnieniem m.in. ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Metoda badawcza przyjętą w publikacji to metoda jakościowa, polegająca na analizie treści tekstów, takich jak obowiązujące akty prawne, orzecznictwo sądów oraz publikacje naukowe z dziedziny prawa. Wyniki przeprowadzonych analiz pokazują, że we wskazanym podejściu prawnym istnieją podstawy do tworzenia cyfrowych bliźniaków w budownictwie jako utworów w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Słowa kluczowe: cyfrowy bliźniak; BIM; prawo autorskie; baza danych; model 3D
Literature
[1] What is a digital twin? – https://www.ibm.com/think/topics/what-is-a- -digital-twin1 (tłumaczenie własne z języka angielskiego) (data dostępu: 22.07.2025 r.)
[2] Norma ISO 23247‒1:202 składa się z czterech części: (1) ISO 23247‒1:2021-Automation systems and integration – Digital twin framework for manufacturing-Part 1: Overview and general principles; (2) ISO 23247‒2:2021-Automation systems and integration – Digital twin framework for manufacturing-Part 2: Reference architecture; (3) ISO 23247‒3:2021-Automation systems and integration – Digital twin framework for manufacturing- Part 3: Digital representation of manufacturing elements; (4) ISO 23247‒4:2021-Automation systems and integration – Digital twin framework for manufacturing-Part 4: Information exchange.
[3] Dz.Urz.UE.L 2001 Nr 167, str. 10 zm.
[4] Tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r., poz. 24 zm.
[5] Niewęgłowski A. Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa: Wolters Kluwer; 2021.
[6] Błeszyńska K. Dzieła architektoniczne i architektura krajobrazu jako utwory oraz obowiązek oznaczania ich autorstwa, Przegląd Ustawodawca Gospodarczego. 2022; DOI 10.33226/0137‒5490.2022.9.3.
[7] Tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r., poz. 418.
[8] Tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 1679 zm.
[9] Golat R. Czy utworem jest obiekt, czy jego projekt? Nieruchomości 2010; 2: 13 (nr DOI nieznany).
[10] Błeszyńska K. Wykorzystanie utworów z przestrzeni publicznej w społeczeństwie informacyjnym jako ograniczenie praw autorskich. W: Prawo wobec kultury i sztuki. Redakcja naukowa Sobczak J., Chałubińska-Jentkiewicz K., Kakareko K., Warszawa: Wolters Kluwer; 2018. s. 159.
[11] Bukowski M, Flisak D, Okoń Z, Podrecki P, Raglewski J, Stanisławska- -Kloc S, Targosz T. Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz Lex. Redakcja naukowa Flisak D., Warszawa: Wolters Kluwer; 2015.
[12] Błeszyńska K. Dzieła architektoniczne i architektura krajobrazu jako utwory oraz obowiązek oznaczania ich autorstwa, Przegląd Ustawodawca Gospodarczego. 2022; DOI 10.33226/0137‒5490.2022.9.3.
[13] Błeszyńska K. Wykorzystanie utworów z przestrzeni publicznej w społeczeństwie informacyjnym jako ograniczenie praw autorskich. W: Prawo wobec kultury i sztuki. Redakcja naukowa Sobczak J., Chałubińska-Jentkiewicz K., Kakareko K., Warszawa: Wolters Kluwer; 2018. s. 159.
[14] Niewęgłowski A. Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa: Wolters Kluwer; 2021.
[15] Dzięglewski M, Guzik A, Juza M. Digitalizacja dziedzictwa kulturowego w Polsce. Repozytoria cyfrowe jako potencjalne źródło dostępu do zasobów kulturowych, Studia Humanistyczne AGH. 2017; DOI 10.7494/human. 2017.16.2.89‒105.
[16] System Informacji Prawnej Legalis nr 78316.
[17] Tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 zm.
[18] System Informacji Prawnej Legalis nr 2121907.
[19] Dz.Urz.UE.L 2023 Nr 300, str. 2854.
[20] Dz.U. z 1996 Nr 32, poz. 143 i załącznik.
[21] Dz.U. z 2005 Nr 3, poz. 12.
[22] Dz.Urz.UE.L 1996 Nr 77, str. 20.
[23] Tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 1769.
[24] Problematyka prawna dotycząca baz danych na gruncie OBDU została szeroko opisana w publikacji: Domański R.A., Wybrane aspekty prawne cyfrowych narzędzi do modelowania informacji o budynku (BIM), Builder Science. 2024; DOI: 10.5604/01.3001.0054.2825.
[25] System Informacji Prawnej Legalis nr 2449522.
[26] System Informacji Prawnej Legalis nr 55987.
[27] System Informacji Prawnej LEX nr 567213.
[28] System Informacji Prawnej Legalis nr 48246.
[29] Barta J., Markiewicz R., Prawo autorskie, 4. wydanie, Warszawa: Wolters Kluwer; 2016.
[30] System Informacji Prawnej Legalis nr 1048654.
[31] System Informacji Prawnej Legalis nr 2636176.
[32] System Informacji Prawnej Legalis nr 1487633.
[33] Niewęgłowski A. Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa: Wolters Kluwer; 2021.
[34] Niewęgłowski A. Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa: Wolters Kluwer; 2021.
[35] Niewęgłowski A. Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa: Wolters Kluwer; 2021.
Received: 30.06.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 30.06.2025 r.
Revised: 19.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 19.08.2025 r.
Published: 21.11.2025 / Opublikowano: 21.11.2025 r.
Materiały Budowlane 11/2025, strona 125-133 (spis treści >>)
Platformy CDE jako element cyfrowej transformacji budownictwa
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Radziejowska A., Ciepłucha W., Majta M. CDE platforms as an element of the digital transformation of construction. Materiały Budowlane. 2025. Volume 639. Issue 11. Pages 109-124. DOI: 10.15199/33.2025.11.12
dr inż. Aleksandra Radziejowska, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Wydział Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami
ORCID: 0000-0002-3190-7129
dr inż. arch. Wojciech Ciepłucha, Politechnika Krakowska, Wydział Architektury
ORCID: 0000-0002-4738-1782
mgr inż. Marcin Majta, NDI S.A.
ORCID: 0000-0001-7259-9276
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.11.12
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract. The digital transformation of the construction sector involves the implementation of modern tools. One of the key components are CDE (Common Data Environment) platforms, which enable the centralization, integration, and control of data.The article presents a definition of these platforms and analyzes their development. It discusses their impact on the efficiency of design, construction, and operation processes.Benefits and implementation challenges are identified. It is indicated that CDE platforms are a vital element in the future of the construction industry.
Keywords: BIM; project management; CDE; new technologies; comparative analysis.
Streszczenie. Cyfrowa transformacja budownictwa to wdrażanie nowoczesnych narzędzi. Jednym z kluczowych elementów są platformy CDE (Common Data Environment), które umożliwiają centralizację, integrację i kontrolę nad danymi. W artykule przedstawiono definicję platform, analizując ich rozwój. Omówiono ich wpływ na efektywność projektowania, realizacji i eksploatacji obiektów. Zidentyfikowano korzyści i wyzwania wdrożeniowe. Wskazano, że platformy CDE stanowią istotny element przyszłości sektora budowlanego.
Słowa kluczowe: BIM; zarządzanie projektami; CDE; nowe technologie; analiza porównawcza.
Literature
[1] What is a Common Data Environment (CDE)? – Newforma. Accessed: May 17, 2025.
[Online]. Available: https://www. newforma. com/what-is-a- -common-data-environment-cde/.
[2] What is a Common Data Environment? CDE and BIM in the Construction Industry. Accessed: May 17, 2025.
[Online]. Available: https://revizto. com/en/what-is-common-data-environment/.
[3] CDE – Klucz Do Efektywnej Współpracy – BIMagination. Accessed: Mar. 16, 2025.
[Online].Available: https://bimagination. pl/cde-klucz-do-efektywnej- wspolpracy/.
[4] CDE w praktyce – jakich narzędzi używać i kiedy?Accessed:Mar. 17, 2025.
[Online].Available: https://bimcorner. com/pl/cde-w-praktyce-jakich-narzedzi- -uzywac-i-kiedy/
[5] Borkowski AS, Brożyna J, Litwin J, Rączka W, Szponarowicz A. Use of the cde environment in team collaboration in BIM. Informatyka, Automatyka, Pomiary w Gospodarce i Ochronie Srodowiska. 2023.DOI: 10.35784/IAPGOS. 4261.
[6] Understanding Common Data Environments in Construction. Accessed: May 17, 2025.
[Online].Available: https://www. trimble. com/en/blog/what-is- -a-common-data-environment-and-how-is-it-used-in-construction.
[7] Preidel C, Borrmann A, Mattern H, König M, Schapke SE. Common data environment. Building Information Modeling: Technology Foundations and Industry Practice. 2018. DOI: 10.1007/978-3-319-92862-3_15.
[8] Berkay A, Mahmet BA, Pinar IC. Exploring the role of common data environment in BIM. Conference: Exploring the role of common data environment in BIMAt: Istanbul, Jun. 2024. Accessed: Apr. 24, 2025.
[Online]. Available: https://www. researchgate. net/publication/384064836_Exploring_the_role_ of_common_data_environment_in_BIM.
[9] PN-EN ISO 19650-1: 2019-02P.Accessed: Feb. 27, 2025.
[Online].Available: https://wiedza.pkn.pl/FlowPaper/common/simple_document. jsp? doc=7bf01617-e1b2-4549-a27a-5cab866586f2_PN-EN_ISO_19650-1_2019- 02P_KOLOR. pdf&normNumber=8246823.
[10] Borkowski AS. Digital twin conceptual framework for the operation and maintenance phase in the building’s lifecycle. Archives of Civil Engineering. 2024. DOI: 10.24425/Ace. 2024.150975.
[11] Torres J, San-Mateos R, Lasarte N, Mediavilla A, Sagarna M, León I. Building Digital Twins to Overcome Digitalization Barriers for Automating Construction Site Management Buildings. 2024. DOI: 10.3390/buildings14072238.
[12] Radziejowska A, Ciepłucha W, Majta M. BIM model for the operational phase based on available documentation.Archives of Civil Engineering. 2025. DOI: 10.24425/Ace. 2025.153338.
[13] (2) The Top 20 BIMPowerhouses for 2025: Building a Brighter Future | LinkedIn. Accessed: May 17, 2025.
[Online]. Available: https://www. linkedin. com/pulse/top-20-bim-powerhouses-2025-building-brighter-future-j2w0c/.
[14] 10 Best BIM Software Tools in 2025: Top BIM Companies Use. Accessed: May 17, 2025.
[Online].Available: https://edificeexpert.com/best-bim-software-tools/.
[15] Building Information Modeling (BIM) Market Size, Share, Trends and Growth Analysis 2032. Accessed: May 17, 2025.
[Online]. Available: https://www.marketsandmarkets.com/Market-Reports/building-information- -modeling-market-95037387.
[16] Jaskula K, Papadonikolaki E, Rovas D. Comparison of current common data environment tools in the construction industry. Proceedings of the European Conference on Computing in Construction. 2023. DOI: 10.35490/EC3.2023.315.
[17] Radl J, Kaiser J. Benefits of Implementation of Common Data Environment (CDE) into Construction Projects. IOP Conf Ser Mater Sci Eng. 2019. DOI: 10.1088/1757-899X/471/2/022021.
[18] (2) Exploring Common Data Environments and Their Place in the IT Landscape: Integrating, Comparing, and Evaluating | LinkedIn. Accessed: May 17, 2025.
[Online].Available: https://www. linkedin. com/pulse/exploring- -common-data-environments-place-landscape-nikita-pospelov-eo4lf/.
[19] Big Data Technology Transforming the Construction Industry | Linarc.”Accessed: May 17, 2025.
[Online]. Available: https://www.linarc.com/buildspace/ transforming-construction-projects-with-big-data-technology.
[20] Quinn C, Shabestari AZ, Misic T, Gilani S, Litoiu M, McArthur JJ. Building automation system – BIM integration using a linked data structure. Autom Constr. 2020. DOI: 10.1016/J. Autcon. 2020.103257.
[21] Lin JR, Hu ZZ, Zhang JP, Yu FQ. A natural-language-based approach to intelligent data retrieval and representation for cloud BIM. Computer-Aided Civil and Infrastructure Engineering. 2024. DOI: 10.1111/Mice.12151.
[22] Wang J, Zhang W, ShiY, Duan S, Liu J. Industrial Big Data Analytics: Challenges, Methodologies, and Applications.. 2018,Accessed:May 17, 2025.
[Online]. Available: https://arxiv. org/pdf/1807.01016.
[23] https://www.dalux.com/dnv-the-new-hospital-in-western-denmark.
[24] Mostostal Warszawa, Narzędzia cyfrowe na kontrakcie S19 Rzeszów Południe- Babica – jak Dalux usprawnia pracę, https://www. youtube. com/watch? v=Yep6eH5UROg.
[25] https://www.agh.edu.pl/aktualnosci/detail/agh-rozbudowuje-centralna- -czesc-kampusu.
[26] https://www.gov.pl/web/gddkia-krakow/zator-na-ostatniej-prostej.
[27] https://www.linkedin.com/posts/dalux_dalux-bim-cde-activity- -7203716856967282688-f4Ti.
Received: 23.06.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 23.06.2025 r.
Revised: 04.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 04.08.2025 r.
Published: 21.11.2025 r. / Opublikowano: 21.11.2025 r.
Materiały Budowlane 11/2025, strona 109-124 (spis treści >>)
Wykorzystanie standardu BPMN 2.0 w modelowaniu procesów informacyjnych zgodnych z Warunkami Kontraktu FIDIC
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Kasznia D., Owerko T., Tomaszkiewicz K., Wrzosek M., Pasalski J. Application of the BPMN 2.0 standard in modeling information processes compliant with FIDIC Contract Conditions. Materiały Budowlane. 2025. Volume 639. Issue 11. Pages 94-108. DOI: 10.15199/33.2025.11.11
mgr inż. Dariusz Kasznia, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0009-0006-0942-7854
dr hab. inż. Tomasz Owerko, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0000-0002-2873-3535
dr inż. Karolina Tomaszkiewicz, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0000-0003-1443-4689
mgr inż. arch. Maciej Wrzosek, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0009-0000-6317-5631
mgr inż. arch. Jędrzej Pasalski, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska
ORCID:0009-0005-4430-1248
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.11.11
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract: One of the elements involved in implementing the BIM methodology is the digitisation of information management processes using a Common Data Environment (CDE). Since construction investment projects, particularly public ones, are often executed based on FIDIC Contract Conditions which were not originally designed for digitisation, it is important to check whether the processes resulting from these conditions can be recorded in an algorithmically unique way, and consequently implemented as part of digital information management in the Common Data Environment. The modelling of the FIDIC Subclause with the application of the BPMN 2.0 standard described in the paper shows that the structure and content of the FIDIC Contract Conditions make it difficult, and in some cases impossible to record processes resulting from the Subclauses in an algorithmically unique way. As a result, it is necessary to modify or clarify their content. Considering the popularity of the FIDIC Contract Conditions and the ongoing digitisation of the construction industry, it seems justified that new editions of the FIDIC Contract Conditions should be prepared with regard to the requirements of algorithmic unambiguity, in both the legacy textual form and in the form of machine-interpretable process maps.
Keywords: BPMN; FIDIC; BIM; CDE; PROCESS.
Streszczenie: Jednym z elementów wdrożenia metodyki BIM jest cyfryzacja procesów zarządzania informacją z wykorzystaniem Wspólnego Środowiska Danych (CDE). W związku z tym, że inwestycje budowlane, szczególnie publiczne, są często realizowane w oparciu o Warunki Kontraktu FIDIC, które nie były pierwotnie projektowane pod kątem cyfryzacji, dlatego ważne jest sprawdzenie, czy procesy wynikające z tych warunków można zapisać w jednoznaczny algorytmicznie sposób, a co za tym idzie, wprowadzić jako część cyfrowego zarządzania informacją we Wspólnym Środowisku Danych. Opisane w artykule modelowanie Subklauzuli FIDIC z wykorzystaniem standardu BPMN 2.0 pokazuje, że struktura i treść Warunków Kontraktu FIDIC utrudnia, a w niektórych przypadkach uniemożliwia jednoznacznie algorytmiczne zapisanie procesów wynikających z Subklauzul. W efekcie konieczna jest modyfikacja lub doprecyzowanie ich treści. Biorąc pod uwagę popularność Warunków Kontraktu FIDIC i postępującą cyfryzację budownictwa, wydaje się uzasadnione, aby kolejne wydania tych Warunków były przygotowane z uwzględnieniem wymagań algorytmicznej jednoznaczności w dotychczasowej formie tekstowej oraz dodatkowo w postaci map procesów interpretowalnych maszynowo.
Słowa kluczowe: BPMN; FIDIC; BIM; CDE; PROCES.
Literatura
[1] F. Barbosa J, Woetzel J, Mischke MJ, Ribeirinho M, Sridhar M, Parsons N, Bertram S, Brown: Reinventing construction: a route to higher productivity. McKinsey Global Institute https://www.mckinsey.com/~/media/mckinsey/business% 20functions/operations/our%20insights/reinventing%20construction%20 through%20a%20productivity%20revolution/mgi-reinventing-construction-a-route- to-higher-productivity-full-report.pdf
[dostęp: 8 maja 2025]
[2] Mischke J, Stokvis K, Vermeltfoort K, Biemans B. Delivering on construction productivity is no longer optional. https://www.mckinsey.com/capabilities/ operations/our-insights/delivering-on-construction-productivity-is-no- -longer-optional
[dostęp: 8 maja 2025]
[3] Shin M, Ji-Hyun Jung, Hwan-Yong Kim: Quantitative and Qualitative Analysis of Applying Building Information Modeling (BIM) for Infrastructure Design Process. Buildings 2022; https://doi.org/10.3390/buildings12091476
[4] EUBIM Task Group: Podręcznik dotyczący wprowadzenia modelowania informacji o obiektach budowlanych przez europejski sektor publiczny. Działania strategiczne na rzecz efektywności sektora budowlanego: generowanie wartości, innowacji i wzrostu gospodarczego. https://www.eubim.eu/ wp-content/uploads/2018/07/GROW-2017‒01356‒00‒00-PL-TRA-00.pdf
[dostęp: 8 maja 2025]
[5] Sonam Rinchen, Saeed Banihashemi, Suhair Alkilani: Driving digital transformation in construction: Strategic insights into building information modelling adoption in developing countries. Project Leadership and Society 2024; https://doi.org/10.1016/j.plas.2024.100138
[6] PN-EN ISO 19650 Organizacja i digitalizacja informacji o budynkach i budowlach, w tym modelowanie informacji o obiekcie budowlanym (BIM). Zarządzanie informacjami za pomocą modelowania informacji o obiekcie budowlanym.
[7] Eastman C, Teicholz P, Sacks R, Ghang Lee: The BIM Handbook: A Guide to Building Information Modeling for Owners, Designers, Engineers, Contractors, and Facility Managers, 3rd Edition. John Wiley & Sons Inc; 2018.
[8] Praca Zespołowa: BIM Standard PL 2.0 https://www.gov.pl/attachment/ ad97ac6d-9ed6‒4f0f-b684‒6becf4982e85
[dostęp: 8 maja 2025]
[9] ISO 16739-1:2024 Industry Foundation Classes (IFC) for data sharing in the construction and facility management industries. Part 1: Data schema.
[10] ISO 29481-1:2016 Building information models – Information delivery manual Part 1: Methodology and format.
[11] Ron CW. Ng, Jack CP. Cheng, George CW. Cheng, Ka Hang Fung, Chun Wai Fong: Performance-based payment mechanism for common data environment (CDE) adoption in construction projects. Automation in Construction 2025; https://doi.org/10.1016/j.autcon.2025.106089
[12] ISO/IEC 19510:2013 Information technology – Object Management Group Business Process Model and Notation
[13] Lu Z. Leveraging BIM Technology for Comprehensive Lifecycle Management in Engineering Projects. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences 2024; https://doi.org/10.2478/amns-2024‒2632
[14] Yin Rui, Lim Yaik-Wah, TC. Siang: Construction Project Management Based on Building Information Modeling (BIM). Civil Engineering and Architecture 2021; https://doi.org/10.13189/cea.2021.090633
[15] Zihan Mi, Jiaxin Li: Maximizing project efficiency and collaboration in construction management through building information modeling (BIM). Applied and Computational Engineering 2024; https://doi.org/10.54254/275 5‒2721/72/20240986
[16] Xing-jing Du: Research on Engineering Project Management Method Based on BIM Technology. Scientific Programming 2021; https://doi. org/10.1155/2021/7230585
[17] Sobhan Kouhestani, Mazdak Nik Bakht: IFC-based process mining for design authoring. Automation in Construction 2020; https://doi.org/10.1016/j. autcon.2019.103069
[18] Zhao T: Recovering Loss of Productivity under FIDIC Contracts. Journal of Legal Affairs and Dispute Resolution in Engineering and Construction 2021; https://doi.org/10.1061/(ASCE)LA.1943-4170.0000510
[19] Bralić E: Experience in the use of FIDIC contracts on rail infrastructure projects. Građevinar 2019; https://doi.org/10.14256/JCE.2710.2019
[20] FIDIC/SIDIR: Warunki Kontraktu na urządzenia i budowę z projektowaniem dla urządzeń elektrycznych i mechanicznych oraz dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez wykonawcę. Warunki Ogólne. FIDIC. COSMOPOLI CONSULTANTS i SIDIR Wydanie angielsko-polskie 2000 (tłumaczenie pierwszego wydania FIDIC 1999). COSMOPOLI CONSULTANT 2000, ISBN 83-86810-13-0
[21] FIDIC/SIDIR: FIDIC Warunki Kontraktu na Urządzenia i Budowę z Projektowaniem dla urządzeń elektrycznych i mechanicznych oraz dla robót inżynieryjnych i budowlanych projektowanych przez wykonawcę. Warunki Ogólne. Wydanie polskie 2019 (tłumaczenie 2. wydania 2017). FIDIC/SIDIR 2019, ISBN 978-83-951254-1-6
[22] Prince Nwogu, Arinze Emedosi: “FIDIC Form of Contract: A Study Review.” British Journal of Environmental Sciences 2024; https://doi. org/10.37745/bjes.2013/vol12n24348
[23] International Construction Law. An Overview. Chapter 2: Grutters L, Burns E.: International construction contracts: FIDIC. Taylor&Francis Group 2024; https://doi.org/10.4324/9781315671376
[24] Zakaria Z., Ismail S. Yusof A.: An Overview of Comparison between Construction Contracts in Malaysia: The Roles and Responsibilities of Contract Administrator in Achieving Final Account Closing Success. International Journal of Applied Mathematics and Informatics 2022; https://doi. org/10.46300/91014.2022.16.1
[25] Chen Y, Wang W, Zhang S, You J: Understanding the multiple functions of construction contracts: the anatomy of FIDIC model contracts. Construction Management and Economics 2018; https://doi.org/10.1080/01446193. 2018.1449955
[26] Ding Y, Ma J, Luo X. Applications of natural language processing in construction. Automation in Construction 2022; https://doi.org/10.1016/j. autcon.2022.104169
[27] Ali Bedii Candas, Onur Behzat Tokdemir: Automated Identification of Vagueness in the FIDIC Silver Book Conditions of Contract. Journal of Construction Engineering and Management 2022; https://doi.org/10.1061/(ASCE) CO.1943-7862.0002254
[28] Hong Zhou, Binwei Gao, Shilong Tang, Bing Li, Shuyu Wang: Intelligent detection on construction project contract missing clauses based on deep learning and NLP. Engineering Construction & Architectural Management 2023; http://dx.doi.org/10.1108/ECAM-02-2023-0172
[29] Jeehee Lee, June-Seong Yi, Jeongwook Son: Development of Automatic- -Extraction Model of Poisonous Clauses in International Construction Contracts Using Rule-Based NLP. Journal of Computing in Civil Engineering 2019; http://dx.doi.org/10.1061/(ASCE)CP.1943-5487.0000807
[30] Lee J, Ham Y, Yi J, Son J: Effective Risk Positioning through Automated Identification of Missing Contract Conditions from the Contractor’s Perspective Based on FIDIC Contract Cases. Journal of Management in Engineering 2020; http://dx.doi.org/10.1061/(ASCE)ME.1943-5479.0000757
[31] Wu C, Li X, Guo Y, Wang J, Ren Z, Wang M, Yang Z.: Natural language processing for smart construction: Current status and future directions. Automation in Construction 2022; https://doi.org/10.1016/j.autcon.2021.104059
[32] Drejewicz Sz. Zrozumieć BPMN. Modelowanie procesów biznesowych. Helion; 2012
[33] Misiak Z. Modelowanie procesów biznesowych BPMN 2.0 od postaw. Helion; 2024
[34] Leidy E. Klotz, M. Horman, Henry H. Bi, John Bechtel: The Impact of Process Mapping on Transparency. International Journal of Productivity and Performance Management; http://dx.doi.org/10.1108/17410400810916053
[35] Freund J, Rücker B. Real-Life BPMN 4th edition. Using BPMN and DMN to analyze, improve, and automate processes in your company. Jakob Freund and Bernd Rücker; 2019
[36] Silver B. BPMN method and style second edition with BPMN implementer’s guide. CODY-CASSIDY PRESS; 2019
[37] Samuelson O, Stehn L. Digital transformation in construction – a review. Journal of Information Technology in Construction 2023; http://dx.doi. org/10.36680/j.itcon.2023.020
[38] Kelly D, Ilozor B. A Quantitative Study of the Relationship between Project Performance and BIM Use on Commercial Construction Projects in the USA. International Journal of Construction Education and Research 2016; https://doi.org/10.1080/15578771.2016.1202355
[39] W.Lazaro-Aleman, F.Manrique-Galdos, Ramirez-Valdivia C, Raymundo- Ibañez C, Javier M. Moguerza: Digital Transformation Model for the Reduction of Time Taken for Document Management with a Technology Adoption Approach for Construction SMEs. 2020 9th International Conference on Industrial Technology and Management (ICITM); https://doi.org/10.1109/ ICITM48982.2020.9080390
[40] Martinez F. Process excellence the key for digitalisation. Business Process Management Journal 2019; http://dx.doi.org/10.1108/BPMJ-08-2018-0237
[41] Alberto Eduardo Besser Freitag, Juliana das Chagas Santos, A. Reis: Lean Office and Digital Transformation: A Case Study in a Services Company. Brazilian Journal of Operations & Production Management 2018; http://dx.doi. org/10.14488/BJOPM.2018.v15.n4.a12
Received: 12.05.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 12.05.2025 r.
Revised: 28.07.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 28.07.2025 r.
Published: 21.11.2025 / Opublikowano: 21.11.2025 r.
Materiały Budowlane 11/2025, strona 94-108 (spis treści >>)
Zmienność wyników pomiaru hałasu od urządzeń technicznych w zależności od zastosowanej metody badawczej
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Nowicka E. Variability of noise measurement results from technical equipment depending on the applied testing method. Materiały Budowlane. 2025. Volume 639. Issue 11. Pages 85-93. DOI: 10.15199/33.2025.11.10
dr inż. Elżbieta Nowicka, Instytut Techniki Budowlanej
ORDCID: 0000-0002-7993-8215
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.11.10
Review paper / Artykuł przeglądowy
Abstract: In recent years, a decision was made in Poland to introduce new acoustic requirements concerning the permissible indoor sound pressure levels. In connection with this, it was decided to implement new international testing methods for evaluating the sound levels emitted by service equipment in buildings, as the existing method no longer corresponds either to the standards of modern construction nor to the contemporary measurement techniques included in the adopted European standards. The present paper investigates the influence of the change in testing methodology on the measurement results, based on the outcomes of inter-laboratory comparative studies. The analyses presented in the article concern sound pressure levels determined for both steady and non-steady noise sources. The results constitute an extension of the author’s previous studies.
Keywords: noise; measurement methods; building service equipment.
Streszczenie: W ostatnich latach wprowadzono w Polsce nowe wymagania akustyczne dotyczące dopuszczalnych poziomów dźwięku w pomieszczeniach. W związku z tym zadecydowano o stosowaniu nowych, międzynarodowych metod badawczych poziomu dźwięku od urządzeń wyposażenia technicznego budynku, gdyż obecna metoda nie odpowiada standardom nowoczesnego budownictwa ani współczesnym technikom pomiarowym zawartym w przyjętych normach europejskich. W artykule przedstawiono wpływ zmiany metody badawczej na wynik pomiaru określony na podstawie przeprowadzonych między laboratoryjnych badań porównawczych. Przedstawione analizy dotyczą równoważnego poziomu dźwięku określonego w przypadku źródeł dźwięku o hałasie ustalonym i nieustalonym. Wyniki stanowią rozszerzenie wcześniejszych moich badań.
Słowa kluczowe: hałas; metody pomiaru; wyposażenie techniczne budynku.
Literature
[1] PN-B-02151‒2:2018, Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem w budynkach. Część 2: Dopuszczalne wartości poziomu dźwięku A w pomieszczeniach, 2018.
[2] Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – projekt z 9 czerwca, 2025.
[3] Przysucha B, Batko W, Szeląg A. Analysis of the Accuracy of Uncertainty Noise Measurement, Archives of Acoustics 40 (2015) 183–189. https://doi. org/10.1515/aoa-2015‒0020.
[4] Czichos H, Saito T, Smith L. Springer Handbook of Metrology and Testing, Springer Berlin Heidelberg, 2011. https://doi.org/10.1007/978‒3-642‒16641‒9.
[5] ISO/IEC-17025, General requirements for the competence of testing and calibration laboratories, 2017.
[6] ISO/IEC Guide 98‒3, Uncertainty of measurement. Part 3: Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM: 1995), 2008.
[7] JCGM 100:2008, Evaluation of measurement data – Guide to the expression of uncertainty in measurement, 2008.
[8] JCGM 106:2012, Evaluation of Measurement Data: The Role of Measurement Uncertainty in Conformity Assessment, 2012. https://www.bipm.org/ en/publications/guides/.
[9] Walker WE, Harremoës P, Rotmans J, van der Sluijs JP, van Asselt MBA, Janssen P, Krayer von Krauss MP. Defining Uncertainty: A Conceptual Basis for Uncertainty Management in Model-Based Decision Support, Integrated Assessment 4 (2003) 5–17. https://doi.org/10.1076/iaij.4.1.5.16466.
[10] Nowicka E, Szewczak E. Indoor sound pressure level from service equipment in buildings: Influence of testing methods on measurement results, Archives of Acoustics 46 (2021) 547–559. https://doi.org/10.24425/ aoa.2021.138147.
[11] PN-B-02156, Akustyka budowlana -- Metody pomiaru poziomu dźwięku A w budynkach (Building acoustics -- Methods for measurement of sound power of A-level in buildings), 1987.
[12] Szudrowicz B, Mirowska M, Nowicka E. Kierunki nowelizacji krajowych norm dotyczących akustyki budowlanej, in: 59th Open Seminar on Acoustics Joint with Workshop on Strategic Management of Noise Including Aircraft Noise, Polskie Towarzystwo Akustyczne Oddział Poznański, 2012: pp. 251–254.
[13] Nowicka E. Kierunki nowelizacji krajowej normy dotyczącej dopuszczalnych poziomów hałasu w pomieszczeniach, Materiały Budowlane 8 (2016) 34–35. https://doi.org/10.15199/33.2016.08.09.
[14] PN-EN ISO 10052:2007, Akustyka – Pomiary terenowe izolacyjności od dźwięków powietrznych i uderzeniowych oraz hałasu od urządzeń wyposażenia technicznego – Metoda uproszczona, 2007.
[15] PN-EN ISO 16032:2006, Akustyka – Pomiar poziomu ciśnienia akustycznego od urządzeń wyposażenia technicznego w budynkach – Metoda dokładna, 2006.
[16] ISO 5725‒2, Accuracy (trueness and precision) of measurement methods and results – Part 2: Basic method for the determination of repeatability and reproducibility of a standard measurement method, 1994.
Received: 24.06.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 24.06.2025 r.
Revised: 29.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 29.08.2025 r.
Published: 21.11.2025 / Opublikowano: 21.11.2025 r.
Materiały Budowlane 11/2025, strona 85-93 (spis treści >>)
Start 
