Koszty wdrożenia założeń długoterminowej strategii renowacji budynków
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Plebankiewicz E., Karcińska P., Grącki J. Costs of implementing the assumptions of a long-term building renovation strategy. Materiały Budowlane. 2025. Volume 638. Issue 10. Pages 152-159. DOI: 10.15199/33.2025.10.17
prof. dr hab. inż. Edyta Plebankiewicz, Politechnika Krakowska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0003-0892-5027
dr inż. Patrycja Karcińska, Politechnika Krakowska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-2217-5587
mgr inż. Jakub Grącki, Politechnika Krakowska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-5236-5584
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.10.17
Case study / Studium przypadku
Abstract. The aim of the article is to analyze the costs of implementing the assumptions of a long-term building renovation strategy in Poland based on two representative buildings that will require thermal modernization works to meet future energy boundary conditions. The analysis included two multi-family residential buildings made using large-panel technology, erected in the 70s and 80s of the last century. In both cases, consistent design assumptions were adopted, and then the non-renewable primary energy demand (EP) indicator was calculated, which for a four-story building was 215 kWh/(m²•year), while for a ten-story building it was 271 kWh/(m²•year). The use of mechanical ventilation with heat recovery is a cheaper option than a heat pump or photovoltaic panels, and at the same time allows for a significant improvement in the EP value, guaranteeing savings on heating bills of up to 30 – 40%. The unit costs of renovation were also analyzed in the critical periods of 2027, 2035, 2045 and 2050. The article also provides three examples of effective thermal modernization of historic buildings.
Keywords: long-term renovation strategies; energy efficiency; climate neutrality.
Streszczenie. W artykule przedstawiono analizę kosztów wdrożenia założeń długoterminowej strategii renowacji budynków w Polsce na podstawie dwóch wielorodzinnych budynków mieszkalnych wykonanych w technologii wielkopłytowej, wzniesionych w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku, które będą wymagały przeprowadzenia prac termomodernizacyjnych, aby spełnić przyszłe graniczne warunki energetyczne. W obu przypadkach przyjęto spójne założenia projektowe, a następnie przeprowadzono obliczenia wskaźnika zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP), który w przypadku budynku czteropiętrowego wyniósł 215 kWh/(m²•rok), natomiast dziesięciopiętrowego 271 kWh/(m²•rok). Zastosowanie wentylacji mechanicznej z rekuperacją jest tańszą opcją niż pompa ciepła oraz panele fotowoltaiczne, a jednocześnie pozwala na zdecydowaną poprawę wartości EP, gwarantując oszczędności na rachunkach za ogrzewanie nawet do 30 – 40%. Przeanalizowano również koszty jednostkowe przeprowadzenia renowacji w latach 2027, 2035, 2045 i 2050.Wartykule podano również trzy przykłady efektywnych termomodernizacji obiektów zabytkowych.
Słowa kluczowe: długoterminowe strategie renowacji; efektywność energetyczna; neutralność klimatyczna.
Literature
[1] Arbulu M, Oregi X, Rueda-Esteban M, Figueroa-Lopez A, López-Mesa B. Applicability of the European Union’s Building Renovation Assessment Frameworkin Spain, Environmental and Climate Technologies. 2023. DOI: 10.2478/rtuect-2023-0029.
[2] Directive (EU) 2024/1275 of the European Parliament and of the Council of 24 April 2024 on the energy performance of buildings.
[3] Civiero P, Pascual J,Abella JA, FigueroAB, Salom J. Pedera. Positive Energy District Renovation Model for Large Scale Actions, Energies. 2021. DOI: 10.3390/en14102833.
[4] Passoni C, CarusoM, Felicioni L, Negro P. The evolution of sustainable renovation of existing buildings: fromintegrated seismic and environmental retrofitting strategies to a life cycle thinking approach, Bulletin of Earthquake Engineering, 22 (13), pp. 6327-6357. DOI: 10.1007/s10518-024-01991-0.
[5] Salvalai G, Sesana MM, Grecchi M, Rivaillant M. From the energy performance certificate to the building renovation passport, Technologies Engineering Materials Architecture. Vol. 5 No. 2,. DOI: 10.30682/tema0502g.
[6] Cardinal SM, Tosin CE, Pilz SE, Costella MF. Inspection Method for Building Maintenance Managementin Higher Education Institutions. J. Perform. Constr. Facil. 2020. DOI: 10.1061/(ASCE)CF.1943-5509.0001521.
[7] Le ATH, Domingo N, Rasheed E, Parkl K. Maturity model of building maintenance management for New Zealand’s state schools. Build. Res. Inf. 2021.DOI: 10.1080/09613218.2021.1961573.
[8] Chang C, Huang S, Guo S. Setting a priority benchmark for building maintenance in Taiwan’s national universities. J.Arch. Plan. Res. 2008; 25,162 – 175.
[9] Hauashdh A, Jailani J, Rahman IA, AL-Fadhali, N. Structural equation model for assessing factors affecting building maintenance success. J. Build. Eng. 2021. DOI: 10.1016/j.jobe.2021.102680.
[10] Besiktepe D, Ozbek ME, Atadero RA. Identification of theCriteria forBuilding Maintenance Decisions in Facility Management: First Step to Developing a Multi-Criteria Decision- Making Approach. Buildings. 2020.DOI: 10.3390/buildings10090166.
[11] Plebankiewicz E, LeśniakA, Vitkova E, HromadkaV. Models for estimating costs of public buildings maintaining – Review and assessment. Arch. Civ. Eng. 2022. DOI: 10.24425/ace. 2022.140171.
[12] Norazman N, Salleh NM, Mohd Nashruddin SNA,Wan IsmailWN. Strategic planning of sustainablemaintenance in heritage school buildings:Malaysia perspectives. Int. J. Build. Pathol.Adapt. 2023. DOI: 10.1108/IJBPA-04-2022-0060.
[13] Beltrán-Velamázan C, et al. Comparison of Frameworks for theAssessment of Decarbonisation of European National Building Stocks, Environmental and Climate Technologies. 2023. DOI: 10.2478/rtuect-2023-0037.
[14] Maduta C, D’Agostino D, Tsemekidi-Tzeiranaki S, Castellazzi L, Melica G, Bertoldi P. Towards climate neutrality within the European Union: Assessment of the Energy Performance of Buildings Directive implementation inMember States, Energy&Buildings. 2023. DOI: 10.1016/j. enbuild. 2023.113716.
[15] A Reviewof EU Member States” 2020 Long-Term Renovation Strategies, published in September 2020 by the Buildings Performance Institute Europe (BPIE).
[16] Deep Renovation: Shifting From Exception to Standard Practice In EU Policy, published in November 2021 by the Buildings Performance InstituteEurope (BPIE).
[17] Jensen PA, Thuvander L, Femenias P, Visscher H. Sustainable building renovation – strategies and processes Construction Management and Economics. 2022. DOI: 10.1080/01446193.2022.2045717.
[18] Commission Staff Working Document. Analysis of the national long-term renovation strategies; Brussels, 30.11.2022SWD (2022) 375 final.
[19] Krajowy Plan Renowacji Budynków 2024 r., https://www.kape.gov.pl/blog/ aktualnosci-kape-1/krajowy-plan-renowacji-budynkow-730.
[20] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynkow(wersja przekształcona); https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202401275.
[21] Załącznikdouchwałynr23/2022RadyMinistrofwz 9 lutego 2022 r. Długoterminowa strategia renowacji budynków. Wspieranie renowacji krajowego zasobu budowlanego, https://energy.ec.europa.eu/system/files/2022-02/PL%202020%20LTRS%20.pdf.
[22] Buk W, Izdebski M . Analiza wpływu ETS2 na koszty życia Polaków, Warszawa, czerwiec 2024; https://ets2koszty.pl/wp-content/uploads/2024/06/Analiza- wplywu-ETS2-na-koszty-zycia-Polakow_raport. pdf, z dn. 01.05.2025.
[23] https://falarenowacji.pl/aktualnosc/konkurs-renowacja-2025-laureaci/, z10.03.2025.
[24] https://www.jelonka.com/palac-bukowiec-po-remoncie-130648/foto,z10.03.2025.
[25] https://falarenowacji.pl/renowacja/renowacja-5/, z 10.03.2025.
Received: 27.06.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 27.06.2025 r.
Revised: 18.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 18.08.2025 r.
Published: 23.10.2025 / Opublikowano: 23.10.2025 r.
Materiały Budowlane 10/2025, strona 152-159 (spis treści >>)
Wybrane rozwiązania stosowane w produkcji prefabrykatów w erze przemysłu 4.0
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Nicał A. Selected solutions for the production of precast concrete elements in the era of Industry 4.0. Materiały Budowlane. 2025. Volume 638. Issue 10. Pages 145-151. DOI: 10.15199/33.2025.10.16
dr inż. Aleksander Nicał, Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0001-7124-4481
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.10.16
Review paper / Artykuł przeglądowy
Summary: The aim of the article is to present selected issues and solutions in the field of prefabrication for the needs of construction used in industrial production lines. The research methodology includes the author’s observations of automated devices used, among others, in flow lines for forming reinforced concrete flat elements. Photos and basic technical characteristics of these devices are presented, and descriptions of their operation are included. In addition, the issue of software for designing and planning the production of precast concrete elements is discussed. The conclusions formulate potential benefits resulting from the further development of automation and digitalization in the production processes of prefabricated elements and further directions of development of the precast concrete industry.
Keywords: Industry 4.0; prefabrication; manufacturing, automation, concrete.
Streszczenie: Celem artykułu jest przedstawienie wybranych zagadnień i rozwiązań z dziedziny prefabrykacji na potrzeby budownictwa stosowanych w przemysłowych liniach produkcyjnych. Metoda badań obejmuje prowadzone przeze mnie obserwacje zautomatyzowanych urządzeń wykorzystywanych m.in. w liniach potokowych do formowania żelbetowych elementów płaskich. Zaprezentowano zdjęcia oraz podstawowe charakterystyki techniczne tych urządzeń, zawarto opisy sposobu ich działania. Ponadto, poruszono zagadnienie oprogramowania do projektowania i planowania produkcji prefabrykatów. We wnioskach sformułowane zostały potencjalne korzyści wynikające z dalszego rozwoju automatyzacji i digitalizacji w procesach produkcyjnych prefabrykatów i dalsze kierunki rozwoju przemysłu produkcji prefabrykatów.
Słowa kluczowe: Przemysł 4.0; prefabrykacja; produkcja; automatyzacja; beton.
Literature
[1] Wu K, Xu J, Zheng M. “Industry 4.0: review and proposal for implementing a smart factory, ” The international journal of advanced manufacturing technology/International journal, advanced manufacturing technology, May 2024, DOI: https://doi.org/10.1007/s00170‒024‒13839‒7.
[2] Chen B, Wan J, Shu L, Li P, Mukherjee M, Yin B. „Smart factory of industry 4.0: key technologies, application case, and challenges,” IEEE Access 6:6505–6519, 2017.
[3] https://nexelem.com/blog/przemysl-4‒0/, accessed 23.04.2025.
[4] Reichenbach S, Kromoser B, „State of practice of automation in precast concrete production,” Journal of Building Engineering, vol. 43, pp. 102527, 2021.
[5] Sanjayan JG, Nazari A, Nematollahi B, „3D concrete printing technology: construction and building applications,” Butterworth-Heinemann, 2019.
[6] Dean B, Dullac J, Petrichenko K, Graham P. „Towards zero-emission efficient and resilient buildings,” Global Status Report 2016, 2016.
[7] Kosse S, Forman P, Stindt J, Hoppe J, König M, Mark P. „Industry 4.0 Enabled Modular Precast Concrete Components: A Case Study,” Rilem bookseries, pp. 229–240, Jan. 2023, DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-33211-1_21.
[8] Adamczewski G, Woyciechowski PP. „Prefabrykacja w czasach pandemii – ratunek dla budownictwa?”, Materiały Budowlane, art. nr 9, 2020, DOI: 10.15199/33.2020.09.07.
[9] Derkowski W. „Prefabrykacja betonowa – zrównoważone rozwiązanie dla budownictwa”. Materiały Budowlane, art. no. 11 591, 2021, DOI: 10.15199/33.2021.11.02.
[10] Adamczewski G, Woyciechowski PP. „Kierunki rozwoju prefabrykacji”, Materiały Budowlane, art. nr 10, 2019.
[11] Nicał AK. „Wybrane aspekty produkcji prefabrykatów w kontekście technologii BIM”. Nowoczesne Hale, pp. 62–68, 2022.
[12] http://precast.bimplatform.pl/strona-glowna/tim/, accessed 29.04.2025.
[13] Nicał A, Protchenko K, Kaczorek K, Szmigiera E. „BIM w prefabrykacji”. PWN, Warszawa, 2021.
[14] Pubanz K, Protchenko K, Kaczorek K, Nicał A. „Przygotowanie dokumentacji wykonawczej dla elementów konstrukcji prefabrykowanych przy wykorzystaniu narzędzi informatycznych działających zgodnie z technologią BIM”. Nowoczesne Hale, pp. 2‒7, 2022.
[15] https://www.sap.com/products/erp/what-is-erp.html, accessed 29.04.2025.
[16] https://www.sap.com/products/scm/execution-mes/what-is-mes.html, accessed 29.04.2025.
[17] Materiały informacyjne od RIB Software/Informational materials from RIB Software.
[18] https://www.rib-software.com/en/rib-one-prefab, accessed 29.04.2025.
[19] https://www.progress-psd.com/en/complete-solution/mes, accessed 29.04.2025.
[20] https://leimro.com/elematic_category/plant-control/, accessed 29.04.2025.
[21] https://www.ebawe.de/pl/produkty/system-obiegu-palet-dla-scian- -podwojnych, accessed 29.04.2025.
[22] https://www.progress-m.com/pl/produkty/automaty-do-produkcji-strzemion, accessed 29.04.2025.
[23] https://www.ebawe.de/pl/produkty/pojedyncze-maszyny-w-obiegu/ploter, accessed 29.04.2025.
[24] https://www.sommer-precast.de/en_GB/, accessed 30.04.2025.
[25] https://www.avermann.de/pl/, accessed 30.04.2025.
[26] https://www.vollert.de/en/home, accessed 30.04.2025.
[27] https://www.construx.eu/pl/, accessed 30.04.2025.
[28] https://www.mbk-kisslegg.de/en/, accessed 30.04.2025.
[29] https://evg.com/en/, accessed 30.04.2025.
[30] https://www.schnellgroup.com/awm/en/, accessed 30.04.2025.
Received: 16.06.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 16.06.2025 r.
Revised: 11.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 11.08.2025 r.
Published: 23.10.2025 / Opublikowano: 23.10.2025 r.
Materiały Budowlane 10/2025, strona 145-151 (spis treści >>)
Analiza normy pracochłonności montażu systemowych okładzin fasadowych z elastycznych płytek elewacyjnych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Górecki J., Winiecki M. Analysis of labor intensity standards for the installation of system facade claddings made of flexible facing tiles. Materiały Budowlane. 2025. Volume 638. Issue 10. Pages 133-144. DOI: 10.15199/33.2025.10.15
dr hab. inż. Jarosław Górecki, Politechnika Bydgoska im. J. J. Śniadeckich, Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0000-0001-6829-3127
inż. Mikołaj Winiecki, Politechnika Bydgoska im. J. J. Śniadeckich, Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.10.15
Scientific report / Doniesienie naukowe
Abstract. The aimof the article is to determine the labor intensity standard and analyze the work time structure during the installation of systemfacade claddingsmade of so-calledmineral clinker tiles. A literature review was conducted, a calculation algorithm was developed, and the installation technology was analyzed, taking into account different systems. Based on continuous time study and statistical analysis, labor norms and material input tables were determined. Key factors affecting productivity and potential time reserves for future use were also identified.
Keywords: labor intensity standard; work time structure; system facade claddings; flexible facing tiles; work time study; construction process optimization.
Streszczenie. Celem artykułu jest wyznaczenie normy pracochłonności i analiza struktury czasu pracy podczas montażu fasadowych okładzin systemowych z płytek wykonanych z mieszaniny żywic syntetycznych i kruszywa mineralnego imitującego klinkier. Przeprowadzono przegląd literatury, opracowano algorytm obliczeń oraz przeanalizowano technologię montażu z uwzględnieniem różnych systemów. Na podstawie chronometrażu ciągłego i analizy statystycznej określono normatywy oraz tablice nakładów rzeczowych. Zidentyfikowano też elementy wpływające na wydajność i rezerwy czasowe możliwe do wykorzystania w przyszłości.
Słowa kluczowe: norma pracochłonności; struktura czasu pracy; systemowe okładziny fasadowe; elastyczne płytki elewacyjne; chronometraż pracy; optymalizacja procesów budowlanych.
Literature
[1] W. Bortniczuk i B. Tomaszewski, Podstawy normowania technicznego i kosztorysowania w budownictwie w warunkach gospodarki rynkowej. Łódź: Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, 1994.
[2] Murat R. Elewacje ceramiczne. Najpopularniejsze materiały i technologie. muratorplus.pl.
[3] Krause P. Uszkodzenia elewacji z kompozytów akrylowych. Izolacje. 2017; 9: 51 – 53.
[4] Kowalczyk Z, Zabielski J. Kosztorysowanie i normowanie w budownictwie. Warszawa: WSiP, 2011.
[5] Le Chatelier H. Filozofja systemu Taylora. Warszawa: Instytut Naukowej Organizacji przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, 1926.
[6] Gilbreth FB, Kent RT. Motion study, a method for increasing the efficiency of the workman. New York: D. Van Nostrand company, 1911.
[7] Bizon-Górecka J. Normowanie techniczne w budownictwie. Bydgoszcz: Wydawnictwa Uczelniane Akademii Techniczno-Rolniczej, 1989.
[8] Piórecki S. Normowanie i kosztorysowanie w budownictwie: Normowanie, Część 1. Poznań: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Poznańskiej, 1971.
[9] Mineralna płytka klinkierowa. www.elastolith.pl
[10] BOLIX BQS Elastyczne płytki o wyglądzie klinkieru. www.bolix.pl
[11] Płytki Klinkiero. www.kosbud.com.pl
[12] Forniry kamienne Slate-Lite. www.slate-lite.pl
[13] Komorowski S, Suchecki W. Poradnik dla służb organizacji i normowania pracy w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych. Warszawa: RONP, 1985.
[14] KNR 2-02 Konstrukcje budowlane. ORGBUD wyd. spec. 1998.
[15] KNR-W2-02Konstrukcje budowlane.WACETOBwyd.VI/V2017/2003.
Received: 19.05.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 19.05.2025 r.
Revised: 07.07.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 07.07.2025 r.
Published: 23.10.2025 / Opublikowano: 23.10.2025 r.
Materiały Budowlane 10/2025, strona 133-144 (spis treści >>)
Ocena wpływu spalania wybranych materiałów palnych na możliwość ewakuacji w warunkach pożaru
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Gałaj J., Drzymała T., Smerdel B. Assessment of the impact of combustion of selected flammable materials on the possibility of evacuation in fire conditions. Materiały Budowlane. 2025. Volume 638. Issue 10. Pages 119-132. DOI: 10.15199/33.2025.10.14
dr hab. inż. Jerzy Gałaj, prof. uczelni, Akademia Pożarnicza, Instytut Inżynierii Bezpieczeństwa
ORCID: 0000-0002-1509-6733
dr inż. Tomasz Drzymała, Akademia Pożarnicza, Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności
ORCID: 0000-0001-9568-3235
mgr inż. Bartosz Smerdel, Akademia Pożarnicza, Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.10.14
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract.Themain objective of this articlewas to assess the impact of combustion of selected flammable materials on the possibility of evacuation in fire conditions. To achieve this, a computer simulation method was used, using a tool dedicated to this type of research, the PyroSimprogram. Combustion testswere carried out onmaterials often used inmodern rooms such as nylon, propylene, polyurethane, and pine and oak wood. A fire was assumed in the corner of a room with an area of approximately 22 m2 and a height of approximately 3.6mwith a ceiling beamand one column, aswell as one door opening and sixwindows. The article presents the time histories of the heat release rate HRR and the total released heat Q_TOTALduring the combustion of selectedmaterials.As a result of the simulation studies, spatial distributions of temperature and smokewere also obtained after 10, 20 and 30 seconds of simulation. Taking into account the recorded temperature distribution in the room and its smoke (except for pine wood), it can be stated that safe evacuation is only possible for the first 10 s. After this time, safe evacuation can only be carried out in a bent position with bent legs. Over time, you should move closer to the floor.
Keywords: internal fire; PyroSim; fire and smoke propagation; temperature distribution; evacuation in fire conditions; CFD technology.
Streszczenie. Głównym celem artykułu było omówienie wpływu spalania wybranych materiałów palnych na możliwość ewakuacji w warunkach pożaru metodą symulacji komputerowej w programie PyroSim. Przeprowadzono badania spalania takich materiałów często wykorzystywanych we współczesnych pomieszczeniach, jak nylon, propylen, poliuretan oraz drewno sosnowe i dębowe. Założono pożar w rogu pomieszczenia o powierzchni ok. 22 m2 i wysokości ok. 3,6 m z belką stropową i jednym słupem, a także jednym otworem drzwiowym i sześcioma oknami. Zaprezentowano przebiegi czasowe szybkości wydzielania ciepła HRR oraz całkowitego wydzielonego ciepła Q_TOTAL podczas spalania wybranych materiałów. W wyniku badań symulacyjnych otrzymano również przestrzenne rozkłady temperatury i zadymienia po 10, 20 i 30 s symulacji. Biorąc pod uwagę zarejestrowany rozkład temperatury w pomieszczeniu oraz jego zadymienie stwierdzono, że bezpieczna ewakuacja jest możliwa tylko przez pierwsze 10 s. Po tym czasie może być prowadzona jedynie w pozycji pochylonej z ugiętymi nogami. Wraz z upływem czasu należy przyjmować pozycję bliższą podłogi.
Słowa kluczowe: pożar wewnętrzny; program PyroSim; rozwój pożaru i zadymienia; rozkład temperatury; ewakuacja w warunkach pożaru; technologia CFD.
Literature
[1] Krakowiak M, Bajor T, Rydz D. Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w budynkach wielokondygnacyjnych, Inżynieria bezpieczeństwa a zagrożenia cywilizacyjne. Zmienność zagrożeń a innowacje w ratownictwie, (red.) GilA., Nowacka U., Chmiel M., Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie, Częstochowa, 2014.
[2] Małozięć D, Koniuch A. Proces spalania a pożar, Szkolenie Strażaków Ratowników cz. 1, CNBOP, s. 98-99, 2009.
[3] Konecki M. Wpływ szybkości wydzielania ciepła i emisji dymu na rozwój pożaru w układzie pomieszczeń, Wydawnictwo SGSP, Warszawa, s. 258, 2007.
[4] Bielecki P. Taktyka działań gaśniczych, Fundacja Edukacja i Technika Ratownictwa, Warszawa, 2004.
[5] Guzewski P, Wróblewski D, Małozięć D. Czynniki narażenia podczas pożarów, Czerwona księga pożarów, CNBOP-PIB, Józefów, tom I, s. 277- 290, 2016.
[6] Smardz P, Paliszek-Saładyga J. Zalecenia dotyczące prawidłowego stosowania modelu CFD w symulacjach pożarowych dla programu fire dynamics symulatorhttps://www.inbepo.pl/wp-content/uploads/2008/07/CFD_zasady_ modelowania.pdf, 2008-
[dostęp 25.09.2021],
[7] Wendt JW. Obliczeniowa dynamika płynów, Springer, Berlin, Heidelberg, https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-3-540-85056-4. pdf, 2009.
[8] Pawłucki M, Kryś M. CFD dla inżynierów praktyczne ćwiczenia na przykładnie systemu ANSYS Fluent, Helion, Gliwice, 2020.
[9] Chybowski R, Konecki M, Tuśnio N. Wykorzystanie programu komputerowego FDS do modelowania pożaru w tunelu kablowym, Przegląd Elektrotechniczny – konferencje, ISSN 1731 – 6106, vol. 3, 2007.
[10] https://pyrosim.pl/dokumentacja-pyrosim-i-pathfinder/, https://pyrosim.pl/ program-pyrosim/, https://pyrosim.pl/instalacje-gasnicze/, https://pyrosim.pl/ ogrzewnictwo/, https://pyrosim.pl/wentylacja-pozarowa/
[dostęp 24.09.2024].
[11] STIGO Sp. z o.o. Sp.k. PyroSim Instrukcja obsługi, ver. 2011.1, http://ktcad.nazwa.pl/pliki_do_pobrania/pliki_ze_strony_PyroSim/Pyro- Sim_Instrukcja_obslugi_PL.pdf, 2011.
[12] Prauzner T. Wizualizacja zagrożeń na podstawie oprogramowania komputerowego PyroSim, Trendy vevzdelavani 2014, Informacni a komunikacni technologie vevzdelavani, s. 256-259, 2014.
[13] Kostrzewa S. Zastosowanie zaawansowanych metod inżynierskich w procesie projektowania bezpieczeństwa pożarowego obiektów na przykładzie programu PyroSim, AJD, 2015.
[14] Prauzner T, Kostrzewa S. Analiza porównawcza wyników badań opartych na symulacji pożaru w programie PyroSim, prace naukowe, Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Technika, Informatyka, Inżynieria Bezpieczeństwa, t. VI, s. 383–397, 2018.
[15] Jasztal M, Jaskółowski W, Omen Ł, Kowalski M. Badania bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej w warunkach oddziaływania pożaru, sprawozdanie z realizacji pracy badawczej UGB 22-771, Warszawa, 2020.
[14] Hurley M. J., SFPE Handbook of Fire Protection Engineering, Springer, New York, 2016.
Received: 08.07.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 08.07.2025 r.
Revised: 25.08.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 25.08.2025 r.
Published: 23.10.2025 / Opublikowano: 23.10.2025 r.
Materiały Budowlane 10/2025, strona 119-132 (spis treści >>)
Analiza modelu kościoła w Obórkach z uwzględnieniem parametrów geometrycznych i materiałowych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Marchacz M., Żaba A. Model analysis of the church in Oborki taking into account its geometric and material parameters. Materiały Budowlane. 2025. Volume 638. Issue 10. Pages 113-118. DOI: 10.15199/33.2025.10.13
dr inż. Michał Marchacz, Politechnika Śląska, Wydział Budownictwa
ORCID: 0000-0003-3275-1960
dr inż. Antonina Żaba, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, Oddział Opole
ORCID: 0000-0002-0096-4665
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.10.13
Case study / Studium przypadku
Abstract. The paper presents the influence of the historical research carried out on the object on the possible directions for giving its a new function. Simulation studies of the acoustic parameters of the interior have made it possible to determine the impact of restoring the original emporium on the acoustic parameters of the building – the speech intelligibility index STI and clarity index C80. The influence of filling the interior with listeners within the currently existing structure as well as the one modified by the formerly existing music choir was indicated. The study confirmed the good acoustic quality of the interior of St.Apostels Peter and Paul's Church in Oborki.
Keywords: reverberation time; roomacoustics; historic wooden and brick church.
Streszczenie. W artykule zaprezentowano wpływ prowadzonych badań historycznych obiektu na możliwe kierunki nadania mu nowej funkcji użytkowej. Przeprowadzone badania symulacyjne dotyczące parametrów akustycznych wnętrza pozwoliły określić wpływ przywrócenia pierwotnie występującej we wnętrzu empory na parametry akustyczne obiektu – wskaźniki zrozumiałości mowy STI i klarowności C80.Wskazano wpływ wypełnienia słuchaczami w obrębie obecnie istniejącej zabudowy wnętrza, jak i zmodyfikowanej o istniejący dawniej chór muzyczny. Prowadzone badania potwierdziły dobrą jakość akustyczną wnętrza kościoła Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Obórkach.
Słowa kluczowe: czas pogłosu; akustyka wnętrz; zabytkowy kościół drewniano-murowany.
Literature
[1] Loreto S, Pierantozzi M i inni. Impact of Architectural Styles on Acoustic Characteristics in Selected European Churches, Architecture. 2025; https://doi.org/10.3390/architecture5010005.
[2] Sadeaho P, Kylliainen M, Lietzen J. An archaeoacoustic analysis of the late medieval st. Mary’s church of Sastamala, Forumacusticum. 2023. DOI: 10.61782/fa.2023.0716.
[3] https://zabytek. pl/pl/obiekty/oborki-kosciol-ewangelicki-ob-pol-kat-par- -pw-sw-sw-ap-p/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_16_EN.67720/1, dostęp: luty 2022.
[4] https://radio. opole. pl/548,6403, muzeum-piastow-slaskich-trwaja-prace- nad-renowac, dostęp: 9 kwiecień 2024.
[5] ODEON Room Acoustics Software. User’s Manual. Chapter 2, s. 27-28, https://odeon. dk/wp-content/uploads/2017/09/ODEON_Manual.pdf.
[6] Carvalho A, Pino J. Sound absorption of church pews. Inter. noise 19-22 sierpień 2012, New York City.
[7] PN-EN ISO 3382-1: 2009Akustyka – Pomiar parametrów akustycznych pomieszczeń – Część 1: Pomieszczenia specjalne.
[8] PN-EN ISO 3382-2:2010 Akustyka – Pomiar parametrów akustycznych pomieszczeń – część 2: Czas pogłosu w zwyczajnych pomieszczeniach.
[9]Marchacz M, Żaba A. Akustyka wnętrza kościoła w kontekście jego parametrów geometryczno-materiałowych. Materiały Budowlane. 2025; 8: 120 – 123.
[10] Marchacz M, Żaba A. Wpływ pokryć ław kościelnych na charakterystyki pogłosowe wnętrza zabytkowego kościoła drewnianego. Fiz. Bud. Teor. Prakt. 2017; t. 9 nr 3: 27 – 32.
[11] Marchacz M, Żaba A. Pilotażowe badania akustyczne zabytkowych kościołów drewnianych na terenie Górnego Śląska. Czas. Inż. Ląd. Środ. Archit. 2016; t. 33 z. 63, nr 3/16: 255 – 262.
[12] Doelle L. Acoustics in Architectural design, (Montreal: Master of Architecture at McGill University, 1964) 127.
[13] Kulowski A. Akustyka sal (Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej, 2007), s. 236.
Received: 21.04.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 21.04.2025 r.
Revised: 30.06.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 30.06.2025 r.
Published: 23.10.2025 / Opublikowano: 23.10.2025 r.
Materiały Budowlane 10/2025, strona 113-118 (spis treści >>)
Nośność i efekty II rzędu w smukłych słupach sprężonych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Waśniewski T., Kołodziejczyk E. Load-bearing capacity and second-order effects in slender prestressed columns. Materiały Budowlane. 2025. Volume 638. Issue 10. Pages 101-112. DOI: 10.15199/33.2025.10.12
dr inż. Tomasz Waśniewski, Politechnika Łódzka, Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0000-0001-7303-4920
dr inż. Ewelina Kołodziejczyk, Politechnika Łódzka, Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0000-0002-3533-4145
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.10.12
Scientific report / Doniesienie naukowe
Abstract. This paper is a numerical analysis of the load carrying capacity and behaviour under the load of slender prestressed columns. In slender cantilever columns, which are mainly used in sway frame structures, column slenderness and its sensitivity to second-order effects is an important issue. The effect of prestressing on the capacity of a section loaded by a normal force and a bending moment was analysed. It is shown that the presence of prestressing force affects the entire range of the interaction diagram. An analysis of the effect of prestressing stress on the overall eccentricity of a cantilever column is presented later in this paper. It is found that the prestressing force can effectively reduce the second-order effects of column.
Keywords: columns; slender; prestressed; capacity; second order effects.
Streszczenie. Artykuł przedstawia numeryczną analizę nośności i zachowania smukłych słupów sprężonych pod obciążeniem. W smukłych słupach wspornikowych stosowanych przede wszystkim w nieusztywnionych ustrojach szkieletowych, istotnym problemem jest ich smukłość i wrażliwość na efekty II rzędu. Analizie poddano wpływ naprężenia sprężającego na nośność przekroju obciążonego siłą normalną i momentem zginającym. Wykazano, że obecność siły sprężającej ma wpływ na cały zakres krzywej interakcji. Ponadto przedstawiono analizę wpływu naprężenia sprężającego na mimośród całkowity słupa wspornikowego. Wykazano, że siła sprężająca może skutecznie ograniczyć efekty II rzędu.
Słowa kluczowe: słupy; smukłe; sprężone; nośność; efekty II rzędu.
Literature
[1] Itaya R. Design and Uses of Prestressed Concrete Columns. PCI Journal. 1965. DOI: https://doi.org/10.15554/pcij.06011965.69.76.
[2] Rodriguez-Gutierrez JA, Dario Aristizabal-Ochoa J. Reinforced, Partially, and Fully Prestressed Slender Concrete Columns Under Biaxial Bneding and Axial Load. Journal of Structural Engineering. 2001; t. 127, nr 7.
[3] Zia P, Guillermo EC. Combined Bending and Axial Load in Prestressed Concrete Columns. PCI Journal. 1967; t. 12, nr 3, s. 52–59.
[4] Durrani AJ, Elias HE. Confinement of Prestressed Concrete Columns. Journal – Prestressed Concrete Institute. 1988; t. 33, nr 3, s. 122–141.
[5]Mander JB, Priestley MJN, Park R. Theoretical Stress-Strain Model For Confined Concrete. Journal of Structural Engineering. 1988; t. 114, nr 8.
[6] Zerbe L, Vieira D, Belarbi A, Senouci A. Uniaxial compressive behavior of circular concrete columns actively confinedwithFe-SMAstrips.EngStruct. 2022. DOI: 10.1016/j.engstruct. 2022.113878.
[7] Han T, Dong Z, Zhu H,Wu G, Zhao X. Compression behavior of concrete columns combinedly confined by FRP externally wrapped Fe-SMA strips. Eng Struct. 2023. DOI: https://doi.org/10.1016/j.engstruct.2023.116754.
[8] Abdelrahman K. Performance of Eccentrically Loaded Reinforced Concrete Columns Confined with Shape Memory Alloy Wires. University of Calgary, Calgary, 2017.
[9] Kluz T. Strunobetonowe wkładki deskowe. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1955.
[10] Ajdukiewicz A, Mames J. Konstrukcje z betonu sprężonego. Kraków: Stowarzyszenie Producentów Cementu, 2008.
[11] Czkwianianc A, Kamińska M. Metoda nieliniowej analizy żelbetowych elementów prętowych . PAN. KILiW, 1993.
[12] Kotynia R, Kaminska M. Ductility and failure mode of RC Beams Strengthened for Flexure with CFRP/Odkształcalność i sposób zniszczenia żelbetowych belek wzmocnionych na zginanie materiałami CFRP, t. 13. Łódź: 3 Department of Concrete Structures Technical University of Lodz, Poland , 2003.
[13] PN EN 1992-1-1 Eurocode 2: Projektowanie konstrukcji z betonu – Część 1-1: Reguły ogólne oraz reguły dla budynków, mostów i konstrukcji inżynierskich. Warszawa: PKN, 2024.
[14] Burgos RB, Silva LE. Evaluation of the P-Δ (P-Delta) effect in columns and frames using the two-cycle method based on the solution of the beam-column differential equation. MethodsX. 2023. DOI: https://doi.org/10.1016/j. mex. 2023.102248.
[15] Mazzoni S, Mckenna F, Scott, MH, Fenves GL, IiiA. Open System for Earthquake Engineering Simulation (OpenSees) OpenSees Command Language Manual. 2006.
Received: 06.03.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 06.03.2025 r.
Revised: 07.05.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 07.05.2025 r.
Published: 23.10.2025 / Opublikowano: 23.10.2025 r.
Materiały Budowlane 10/2025, strona 107-112 (spis treści >>)
Rozwiązania ograniczające hałas w transporcie kolejowym
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Wrótny M., Jaworska A. Noise reduction solutions for railway transport. Materiały Budowlane. 2025. Volume 638. Issue 10. Pages 93-100. DOI: 10.15199/33.2025.10.11
dr inż. Marcin Wrótny, Politechnika Lubelska, Wydział Budownictwa i Architektury
ORCID: 0000-0002-9353-3396
inż. Aleksandra Jaworska
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.10.11
Case study / Studium przypadku
Abstract: The aim of the article was to assess the compliance of noise levels generated by trains under real operating conditions with the permissible values specified in the TSI. Measurements of 80 train pass‑bys were used to determine the equivalent sound level. The results indicate that freight trains and passenger wagons may exceed the allowable noise limits. It is advisable to consider noise mitigation measures, such as rolling stock modernization or the use of dedicated technical solutions.
Keywords: railway noise; permissible values; noise protection.
Streszczenie: Celem artykułu była ocena zgodności poziomu hałasu generowanego przez pociągi w warunkach rzeczywistych z dopuszczalnymi wartościami TSI. Pomiary 80 przejazdów pozwoliły określić równoważny poziom dźwięku. Wyniki wskazują, że w przypadku pociągów towarowych i wagonowych pasażerskich poziom hałasu może przekraczać wartości dopuszczalne. Zasadne jest rozważenie działań ograniczających emisję hałasu, takich jak modernizacja taboru czy stosowanie zabezpieczeń akustycznych.
Słowa kluczowe: hałas kolejowy; dopuszczalne wartości; ochrona przed hałasem.
Literature
[1] World Health Organization, Burden of Disease from Environmental Noise, 2011.
[2] Wrótny M, Bohatkiewicz J. “Impact of railway noise on people based on strategic acoustic maps” Sustainability, vol. 12, no. 14, p. 5637, 2020; https:// doi.org/10.3390/su12145637.
[3] Wrótny M, Bohatkiewicz J. “Traffic noise and inhabitant health–a comparison of road and rail noise, ” Sustainability, vol. 13, no. 13, 2021, https:// doi.org/10.3390/su13137340.
[4] European Environment Agency, Environmental Noise in Europe – 2020, no. 22/2019, 2020.
[5] Ministerstwo Środowiska, Obwieszczenie Ministra Środowiska z 15 października 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, Dz. U. z 2012 r., poz. 1109, 2013.
[6] Komisja Europejska, Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1304/2014 z 26 listopada 2014 r. w sprawie technicznych specyfikacji interoperacyjności podsystemu „Tabor kolejowy – hałas”, zmieniające decyzję 2008/232/WE i uchylające decyzję 2011/229/UE, no. 1304, 2014.
[7] Komisja Europejska, Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2023/1694 z 10 sierpnia 2023 r. zmieniające rozporządzenia Komisji: (UE) nr 321/2013, nr 1299/2014, nr 1300/2014, nr 1301/2014, nr 1302/2014, nr 1304/2014 oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2019/77, 2023.
[8] Thompson D. Railway Noise and Vibration: Mechanisms, Modelling and Means of Control. Elsevier, 2008.
[9] Lakušić S, Ahac M. “Rail traffic noise and vibration mitigation measures in urban areas” Tehnički Vjesnik, vol. 19, no. 2, pp. 427–435, 2012.
[10] Brzeziński K, Kraśkiewicz C, Oleksiewicz W, Płudowska‑Zagrajek M, Wasilewski K. “Tłumiki torowe i przyszynowe jako innowacyjne rozwiązania dla ochrony ludzi i środowiska” Zeszyty Naukowe SITK RP, Oddział w Krakowie, vol. 1, no. 115, 2018.
[11] PN‑EN ISO 3095:2013‒12 – Pomiar hałasu emitowanego przez pojazdy szynowe, Warszawa, 2013.
[12] PN‑ISO 1996:2006 Akustyka – Opis, pomiary i ocena hałasu środowiskowego. Część 1: Wielkości podstawowe i procedury, 2006.
[13] Wrótny M, Bohatkiewicz J. “Skuteczność wybranych zabezpieczeń akustycznych stosowanych na liniach kolejowych w Polsce” Materiały Budowlane, 2023; 1(8): 41–44, DOI: 10.15199/33.2023.08.08.
[14] Meunier N, Létourneaux F, D. B. Ag, and D. B. Systemtechnik, “The UIC‑project Noise Impact of Composite Brake Blocks (Nicobb) – Field tests, ” Proceedings of the 2009 International Conference on Noise and Vibration, pp. 926–928, 2009.
[15] Oertli J. “The STAIRRS project, work package 1: A cost‑effectiveness analysis of railway noise reduction on a European scale, ” Journal of Sound and Vibration, vol. 267, no. 3, pp. 431–437, 2003; https://doi.org/10.1016/ S0022-460X (03)00705‒3
Received: 16.06.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 14.04.2025 r.
Revised: 28.07.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 03.06.2025 r.
Published: 23.10.2025 / Opublikowano: 23.10.2025 r.
Materiały Budowlane 10/2025, strona 93-100 (spis treści >>)
Efektywne wdrażanie Inteligentnych Systemów Transportowych – analiza metodyki na podstawie Kodeksu Dobrych Praktyk Wdrażania ITS
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Oskarbski J., Kamiński T., Kołkowski M., Kamińska E. Effective implementation of Intelligent Transport Systems – analysis of methodology based on the Code of Good Practice for ITS Implementation. Materiały Budowlane. 2025. Volume 638. Issue 10. Pages 82-92. DOI: 10.15199/33.2025.10.10
dr hab. inż. Jacek Oskarbski, prof. uczelni, Politechnika Gdańska, Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska
ORCID: 0000-0003-0651-4902
dr hab. inż. Tomasz Kamiński, Instytut Badawczy Dróg i Mostów, Zakład Systemów Zarządzania i Telematyki
ORCID: 0000-0002-6695-4136
mgr inż. Mariusz Kołkowski, Sprint S.A.
dr inż. Ewa Kamińska, Instytut Badawczy Dróg i Mostów, Zakład Systemów Zarządzania i Telematyki
ORCID: 0000-0002-6695-4136
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2025.10.10
Review paper / Artykuł przeglądowy
Abstract: The aim of this article is to analyse the implementation process of Intelligent Transportation Systems (ITS) proposed in the “Best Practice Code for Effective Implementation of Intelligent Transportation Systems”. Research results indicate that the comprehensive approach suggested in the methodology described in the Code, which considers technical, organisational and social aspects, is a key success factor for implementing ITS projects. Analysis of individual stages of the implementation process confirms that an integrated approach encompassing planning, design and subsequent system maintenance significantly increases the chances of successful implementation, minimises the risk of failures and maximises benefits from investments in modern transportation solutions.
Keywords: Intelligent Transportation Systems (ITS); ITS implementation methodology; ITS architecture; cybersecurity
Streszczenie: W artykule przeanalizowano proces wdrażania Inteligentnych Systemów Transportowych (ITS) zgodnie z propozycjami zawartymi w „Kodeksie Dobrych Praktyk dla Efektywnego Wdrażania Inteligentnych Systemów Transportowych”. Wyniki badań wskazują, że kompleksowe podejście przedstawione w metodologii Kodeksu, uwzględniające aspekty techniczne, organizacyjne i społeczne, stanowi kluczowy czynnik sukcesu w realizacji projektów ITS. Analiza poszczególnych etapów procesu wdrażania potwierdza, że zintegrowane podejście obejmujące planowanie, projektowanie oraz późniejsze utrzymanie systemu znacznie zwiększa szanse powodzenia wdrożenia, minimalizuje ryzyko niepowodzenia i maksymalizuje korzyści wynikające z inwestycji w nowoczesne rozwiązania transportowe.
Słowa kluczowe: Inteligentne Systemy Transportowe (ITS); metodyka wdrażania ITS; architektura ITS; bezpieczeństwo informatyczne
Literature
[1] Garg T, Kaur G. A Systematic Review on Intelligent Transport Systems. Journal of Computational and Cognitive Engineering 2023, 2, 175–188, doi: 10.47852/bonviewJCCE2202245.
[2] Oskarbski J, Kamiński T, Kyamakya K, Chedjou JC, Żarski K, Pędzierska M. Assessment of the Speed Management Impact on Road Traffic Safety on the Sections of Motorways and Expressways Using Simulation Methods. Sensors (Switzerland) 2020, 20, 1–33, doi: 10.3390/s20185057.
[3] Oskarbski J, Kaszubowski D. Applying a Mesoscopic Transport Model to Analyse the Effects of Urban Freight Regulatory Measures on Transport Emissions-an Assessment. Sustainability (Switzerland) 2018, 10, doi: 10.3390/su10072515.
[4] Zulkarnain, Putri TD. Intelligent Transportation Systems (ITS): A Systematic Review Using a Natural Language Processing (NLP) Approach. Heliyon 2021, 7, doi: 10.1016/j.heliyon.2021.e08615.
[5] Kamiński T, Kołkowski M, Oskarbski J, Okoń T, Adamczyk W, Kruczek A, Bernard B. KODEKS DOBRYCH PRAKTYK Efektywnego Wdrażania Inteligentnych Systemów Transportowych – Wydanie 2024; 2024;
[6] Stoica R, Brouse P. IT Project Failure: A Proposed Four-Phased Adaptive Multi-Method Approach. Procedia Comput Sci 2013, 16, 728–736, doi: 10.1016/j.procs.2013.01.076.
[7] Alfaadel F, Alawairdhi M, Al-Zyoud M. Success and Failure of IT Projects: A Study in Saudi Arabia. In Proceedings of the 012, Proceedings of the 11th Wseas International Conference on Applied Computer and Applied Computational Science; WSEAS, 2012.
[8] Alnhari AA, Quresh R. Unified External Stakeholder Engagement and Requirements Strategy. International Journal of Software Engineering & Applications 2024, 15, 01–15, doi: 10.5121/ijsea.2024.15501.
[9] Abolghasemi M, Al-Mhdawi MKS, Rahimian F, Qazi A. Exploring the Nexus of Stakeholder Management, Project Performance and Stakeholder Satisfaction in Malaysian Residential Building Projects: A PLS-SEM Approach. Engineering, Construction and Architectural Management 2024, doi: doi. org/10.1108/ECAM-03‒2024‒0367.
[10] https://Frame-Online.Eu/Frame-Architecture/.
[11] I. Meneguette RE. De Grande R, AF Loureiro, A. Intelligent Transport System in Smart Cities; Springer International Publishing: Cham, 2018; ISBN 978‒3‒319‒93331‒3.
[12] Chapman RE. Inadequate Interoperability: A Closer Look at the Costs. In Proceedings of the 22nd International Symposium on Automation and Robotics in Construction ISARC 2005; Ferrara (Italy), September 11 2005.
[13] Maciel RSP, Valle PH, Santos KS, Nakagawa EY. Systems Interoperability Types: A Tertiary Study. ACM Comput. Surv. 2024, 56, doi: doi. org/10.1145/3659098.
[14] Bělinová Z, Bureš P. Study of Standards and National Architectures within the E-FRAME Project. Archives of Transport System Telematics 2009, 2, 23–27.
[15] Dias B, Santos A, Costa A, Ribeiro B, Gonçalves F, Macedo J, João Nicolau M, Gama, O, Sousa S. Agnostic and Modular Architecture for the Development of Cooperative ITS Applications. Journal of Communications Software and Systems 2018, 14, 218–227, doi: 10.24138/jcomss.v14i3.550.
[16] Oskarbski J, Biszko K, Kaszubowski D. YRAM Monitoring Guidance User Manual; 2024;
[17] Villazón CC, Pinilla LS, Olaso JRO, Gandarias NT, de Lacalle NL. Identification of Key Performance Indicators in Project-Based Organisations through the Lean Approach. Sustainability (Switzerland) 2020, 12, doi: 10.3390/su12155977.
[18] Djordjevic B, Krmac E. Key performance indicators for measuring the impacts of ITS on transport. In Proceedings of the ISEP 2016; Cracow, 2016.
[19] Iriarte C, Bayona S. It Projects Success Factors: A Literature Review. International Journal of Information Systems and Project Management 2020, 8, 49–78.
[20] Radhakrishnan A, Davis JS, David D. Examining the Critical Success Factors in IT Projects: A Two-Panel Delphi Study. International Journal of Information Technology Project Management 2022, 13, doi: 10.4018/IJITPM.290423.
[21] Salazar-Cabrera R, Pachon A. Methodology for Design of an Intelligent Transport System (ITS) Architecture for Intermediate Colombian City. INGENIERÍA Y COMPETITIVIDAD 2019, 21, doi: 10.25100/iyc.v21i1.7654.
[22] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego 2010/40/UE z 7 lipca 2010 r. w Sprawie Ram Wdrażania Inteligentnych Systemów Transportowych w Obszarze Transportu Drogowego Oraz Interfejsów z Innymi Rodzajami Transportu;
[23] Mehandjiev N, Grefen P, Stalker ID, Eshuis R, Fessl K, Weichhart G. Designing a Modular Infrastructure for Exploratory Integration of Interoperability Approaches. In Proceedings of the Enterprise Interoperability; Doumeingts, G., Müller, J., Morel, G., Vallespir, B., Eds, Springer, London, 2007; pp. 427–437.
[24] Farooq M, Afraz N, Golpayegani F. An Adaptive System Architecture for Multimodal Intelligent Transportation Systems. 2024, doi: https://doi. org/10.48550/arXiv.2402.08817Focustolearnmore.
[25] Rangarajan K, Long S, Tobias A, Keister M. The Role of Stakeholder Engagement in the Development of Sustainable Rail Infrastructure Systems. Research in Transportation Business and Management 2013, 7, 106–113, doi: 10.1016/j. rtbm.2013.03.007.
[26] Morrissett A, Eini R, Zaman M, Zohrabi N, Abdelwahed S. A Physical Testbed for Intelligent Transportation Systems. 2019, doi.org/10.48550/ arXiv.1907.12899.
[27] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2661 z 22 listopada 2023 r. w Sprawie Zmiany Dyrektywy 2010/40/UE w Sprawie Ram Wdrażania Inteligentnych Systemów Transportowych w Obszarze Transportu Drogowego Oraz Interfejsów z Innymi Rodzajami Transportu.
[28] Aifantopoulou G, Mylonas C, Dolianitis A, Stamelou A, Psonis V, Mitsakis E. National Access Points for Intelligent Transport Systems Data: From Conceptualization to Benefits Recognition and Exploitation. 2020, doi: doi. org/10.48550/arXiv.2010.12036.
[29] Mandžuka B, Vidović K, Vujić M, Alexopoulos C. The Importance Of Open Data Accessibility For Multimodal Travel Improvement*. Interdisciplinary Description of Complex Systems 2022, 20, 136–148, doi: 10.7906/ indecs.20.2.6.
[30] Seraj F. Smart Transport Infrastructure Maintenance: A Smart-Contract Blockchain Approach. 2024, doi: https://doi.org/10.48550/arXiv.2410.20431.
[31] Hassn HAH, Ismail A, Borhan MN, Syamsunur D. The Impact of Intelligent Transport System Quality: Drivers’ Acceptance Perspective. International Journal of Technology 2016, 7, 553–561, doi: 10.14716/ijtech.v7i4.2578.
[32] Hühn O, Breitbarth C. Performance Modeling for SLA-Compliant but Cost-Effective IT-Service Provisioning. In Proceedings of the 17th Annual Workshop on Information Technologies & Systems (WITS), Montreal, Canada, 2007; Chari, K., Kumar, A., Eds, Montreal, 2007.
[33] Mecheva T, Kakanakov N. Cybersecurity in Intelligent Transportation Systems. Computers 2020, 9, 1–12, doi: 10.3390/computers9040083.
[34] Sunday Ebenezer Aluko Cybersecurity and Defense in Intelligent Transportation Systems. World Journal of Advanced Engineering Technology and Sciences 2024; 13: 871–879, DOI: 10.30574/wjaets.2024.13.1.0469.
[35] Krause C, Anderson J, Shain K, Nana L, Mazzone T, McNaught S, Jackson M. Cybersecurity and Intelligent Transportation Systems A Best Practice Guide; 2019;
[36] Shaaban K, Elamin M, Alsoub M. Intelligent Transportation Systems in a Developing Country: Benefits and Challenges of Implementation. In Proceedings of the Transportation Research Procedia; Elsevier B.V., 2021; Vol. 55, pp. 1373–1380.
[37] Wang Y, Ye S, Yang F, Zuo J, Rameezdeen R. How Information Gaining Affects Public Acceptance in Large-Scale Infrastructure Projects: A Comparative Case Study. Environ Impact Assess Rev 2022, 97, DOI: 10.1016/j. eiar.2022.106915.
Received: 16.06.2025 / Artykuł wpłynął do redakcji: 16.06.2025 r.
Revised: 28.07.2025 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 28.07.2025 r.
Published: 23.10.2025 / Opublikowano: 23.10.2025 r.
Materiały Budowlane 10/2025, strona 82-92 (spis treści >>)
Start 
