Renowacja polichromii kościoła parafialnego Matki Bożej Bolesnej w Mariańskim Porzeczu
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Matyszewska-Fuszara K., Woszczenko K. Restoration of the polychrome of the parish church of Our Lady of Sorrows in Marianskie Porzecze. Materiały Budowlane. 2024. Volume 627. Issue 11. Pages 179-188. DOI: 10.15199/33.2024.11.22
mgr inż. arch. Katarzyna Matyszewska-Fuszara, Politechnika Białostocka, Wydział Architektury
ORCID: 0000-0001-8554-7491
mgr inż. arch. Katarzyna Woszczenko, Politechnika Białostocka, Wydział Architektury
ORCID: 0000-0001-5442-9994
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2024.11.22
Case study / Studium przypadku
Abstract. The restoration of the polychromes in the historic parish church of Our Lady of Sorrows in Marianskie Porzecze was discussed. Analyses were conducted using handwritten sources, source literature, private communications, and a photographic inventory of the building. The church is an example of Baroque wooden architecture in the Mazovian Voivodeship. Built on a Latin cross plan in 1776, it features three naves. Over the years, the church has undergone several restorations, both exterior and interior. Currently, restoration work is focused on the Baroque illusionistic polychromes that cover nearly the entire church interior. The state of the restoration as of March 2024 is presented, with an analysis of the materials and techniques employed in contemporary conservation work, highlighting similarities and differences compared to those used in earlier restorations. Thoughtful use of available materials and technologies is essential for preserving the historic structure's original character.
Keywords: polychrome; sacred architecture; restoration; heritage; illusionistic painting.
Streszczenie. Omówiono renowację polichromii zabytkowego kościoła parafialnego Matki Bożej Bolesnej w Mariańskim Porzeczu. Analizy przeprowadzono z wykorzystaniem źródeł rękopiśmiennych, literatury przedmiotu, komunikatów prywatnych oraz inwentaryzacji fotograficznej obiektu. Kościół jest przykładem barokowej architektury drewnianej na terenie województwa mazowieckiego. Został wzniesiony na planie krzyża łacińskiego w 1776 r.; ma trzy nawy. Dotychczas przeszedł kilka renowacji na zewnątrz i wnętrz. Obecnie prowadzona jest renowacja barokowych iluzjonistycznych polichromii, pokrywających praktycznie całe wnętrze kościoła. Przedstawiono stan renowacji na marzec 2024 r. Analiza prezentuje stosowane w trakcie współczesnych prac konserwatorskich materiały i techniki oraz różnice i podobieństwa między nimi a użytymi wcześniej. Przemyślane korzystanie z dostępnych na rynku materiałów i technologii jest kluczowe dla zachowania pierwotnego charakteru materii zabytkowej.
Słowa kluczowe: polichromia; architektura sakralna; renowacja; zabytek; malarstwo iluzjonistyczne.
Literature
[1] Krajewski J, Maciejewski M (red.). Kościół w Mariańskim Porzeczu. Iluzjonistyczne malarstwo baroku. Drewniany skarb Mazowsza. Przasnysz: Wydawnictwo Rzymskokatolickiej Parafii Matki Boskiej Bolesnej Goźlin; 2017.
[2] Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa nr 20/88 z 23.10.1957.
[3] Piwocki K. Lublin. Restauracja malowideł w kościółku drewnianym w Goźlinie (pow. Garwoliński). Biuletyn Naukowy. 1933; 4: 237.
[4] Piwocki K. Kościół w Goźlinie i jego polichromja. In: Dąbkowski P (red.). Sprawozdania Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Lwów: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego we Lwowie. 1935; 37 – 39.
[5] Galicka I, Sygietyńska H. Jan Niezabitowski –malarzmariański. Biuletyn Historii Sztuki. Warszawa: 1974; Rok XXXVI. Nr 3: 269 - 280.
[6] Galicka I, Sygietyńska H. Najcenniejsze zabytki województwa siedleckiego. Szkice Podlaskie. 1986; 2: 133 – 148.
[7] Karpuk W. Brat Franciszek Niemirowski (1734 – 1795) – malarz mariański okresu późnego baroku w Polsce. Biblioteka Mariańska (online). https://padrimariani.org/biblioteka-marianska-inne-artykuly-i-archiwa/ (dostęp 23.03.2024).
[8] Ślesiński W. Rekonstrukcja jako metoda w konserwacji zabytków ruchomych. Ochrona Zabytków. 1993; 46/3(182): 223 – 225.
[9] Jędrzejewska H. Zagadnienia metodologiczne w dziedzinie rekonstrukcji zabytków. Ochrona Zabytków. 1979;32/4(127): 287 – 295.
[10] Dokumentacja konserwatorska prac wykonanych przy założeniu ołtarzowym w kościele parafialnym w Porzeczu Mariańskim. Warszawa. 1985.
[11] Dokumentacja konserwatorska z prac przy polichromii w prezbiterium kościoła parafialnego w Porzeczu Mariańskim (Goźlinie).Warszawa. 1986.
[12] Rozmowa z Andrzejem Mrozowskim 10.03.24.
[13] Polochromia. Słownik Języka Polskiego PWN (online), https://sjp. pwn. pl/slowniki/polichromia (dostęp 11.03.24).
[14] Kubalska-Sulkiewicz K. i inni (red.). Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Wydanie Czwarte. Warszawa: PWN; 2003.
[15] Ksawery Potocki. In: Polski słownik biograficzny. Tom 26. Warszawa: 1981.
[16] Brykowski R. Czajnik M. Rada do spraw Konserwacji Zabytków i Współczesnej Sztuki Sakralnej. Ochrona Zabytków. 1978; 31/2 (121): 139.
[17] Archiwum Państwowe w Radomiu. Zespół: Zarząd Rolnictwa i Dóbr Państwowych. Sukcesje. Sygn. 13911. Dowody do Spisu majątku duchownego Kościoła i Klasztoru w Goźlinie sporządzonego 1859 roku; Inwentarz Kościoła i Klasztoru Goźlińskiego Xięży Maryanów. Spisany Roku 1811. Dnia 11. Marca: 58 – 59.
[18] Stępień D. Tempera żółtkowa jako technika w malarstwie sztalugowym, według dawnych przekazów i twórczości wybranych współczesnych artystów. Warszawa: Repozytorium Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie; 2010.
[19] Boba-Dyga B. Odkrycie, konserwacja i rekonstrukcja zabytkowej polichromii Mario Ceradiniego i Mariana Strońskiego w kościele salezjanów pw. św. Józefa w Przemyślu. In: Gocko J, Trojanowska M., editors. Historia, tożsamość, kultura. 100-lecie salezjańskiej Parafii Świętego Józefa w Przemyślu. Warszawa-Przemyśl: Towarzystwo Naukowe Franciszka Salezego. Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej; 2023. pp. 259 – 271.
[20] Roznerska M, Rozłucka Z. Badania nad utrwalaniem pudrujących się malowideł ściennych spoiwami z wybranych żywic akrylowych. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo. 1993; 20 (265): 173 – 193.
[21] Szczepińska K. Historycznie stosowane impregnaty do wzmacniania zniszczonego drewna polichromowanego – próba przeglądu. Część II: Impregnaty syntetyczne. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo. Toruń. 2015; XLVI: 471 – 510.
[22] Maślak A, Święch J, Wilbik E. Poradnik translokacji zabytkowych budynków drewnianych. Ciechanowiec-Kraków-Toruń: Krajowym Program Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami na lata 2019 – 2022; 2022.
[23] Soldenhoff B. Wzmacniane drewna roztworami żywic termoplastycznych, Acta Universitas Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo. 1987;11(161): 77 - 103.
[24] Mrozowski A. Polichromie prezbiterium kościoła parafii Goźlin – Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnejw Mariańskim Porzeczu. Dokumentacja konserwatorska. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie. Delegatura w Siedlcach. 2020.
[25] Kumala J. Maryja w życiu i duchowości bł. Jerzego Matulaitisa- Matulewicza (1871 - 1927). Salvatoris Mater. 2010;12/3/4: 216-226.
[26] Janowska W. Prace konserwatorskie w woj. zielonogórskim w latach 1974 – 1986. Ochrona Zabytków. 1990; 43/4 (171): 225 – 229.
Received: 12.08.2024 / Artykuł wpłynął do redakcji: 12.08.2024 r.
Revised: 30.09.2024 / Otrzymano po prawiony po recenzjach: 30.09.2024 r.
Published: 25.11.2024 / Opublikowano: 25.11.2024 r.
Materiały Budowlane 11/2024, strona 179-188 (spis treści >>)
Renowacja neogotyckiego pałacu w Jędrzejowie – przestrzeń prawdziwa i symulakryczna
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Nawrot G., Gąsowska-Kramarz A. Renovation of the neo-gothic palace in Jedrzejow – real and simulacric space. Materiały Budowlane. 2024. Volume 627. Issue 11. Pages 171-178. DOI: 10.15199/33.2024.11.21
dr hab. inż. arch. Grzegorz Nawrot, prof. PŚ, Politechnika Śląska, Wydział Architektury
ORCID: 0000-0002-2704-4957
dr inż. arch. Agata Gąsowska-Kramarz, Politechnika Śląska, Wydział Architektury
ORCID: 0000-0003-3332-2535
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2024.11.21
Case study / Studium przypadku
Abstract. The renovation of the neo-gothic palace in Jedrzejow shows the influence of social and economic conditions on the shaping of architectural space. The aim of the work was to show contemporary problems in the renovation of a historic, richly decorated façade. The method of logical argumentation was adopted for the research, interpreting reality on a selected example in order to understand the existing conditions.
Keywords: renovation; neo-gothic palace; real space; simulacrum space.
Streszczenie. Renowacja neogotyckiego pałacu w Jędrzejowie ukazuje wpływ warunków społecznych i ekonomicznych na kształtowanie przestrzeni architektonicznej. Celem badań było ukazanie współczesnych problemów dotyczących renowacji zabytkowej, bogato zdobionej elewacji. Do badań przyjęto metodę logicznej argumentacji, przeprowadzając interpretację rzeczywistości na wybranym przykładzie w celu zrozumienia zastanych uwarunkowań.
Słowa kluczowe: renowacja; neogotycki pałac; przestrzeń prawdziwa; przestrzeń symulakryczna.
Literature
[1] Syrkus S. Preliminarz architektury. Praesens, nr 1, s. 6.
[2] Nawrot G., EHTIC Zabrze. Inspiracyjne konstruowanie przestrzeni architektonicznej. Builder. 2022; https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8801.
[3] Nawrot G. O współczesnych formach zamieszkiwania w mieście. 2015; Gliwice, s. 80.
[4] Kozłowski D.…Architektura to jest budowanie rzeczy fikcyjnych tak, by wyglądały na prawdziwe.... , Sztuka budowania rzeczy, Kraków 1992.
[5] Baudrillard J. Symulakry i Symulacja, Sic, 2005.
[6] Niezabitowska ED. Metody i techniki badawcze w architekturze. Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2014.
[7] Dokumentacja techniczna projektu Rewitalizacji Domu Pomocy Społecznej w Jędrzejowie. DOMUS Biuro Usług Projektowych (za zgodą DOMUS).
[8] Zevi B. Architecture as a space, Horizon Press, New York 1957.
[9] Bollnow OF. Lived-space, translated by Dominic Gerlach (Saint Joseph`s College, Rensselaer, Indiana), Philosophy Today. 1961; 1/4, 5.
[10] Bonenberg W. Mapy emocjonalne jako metoda diagnozy przestrzeni publicznych – na przykładzie miasta Poznania. Czasopismo Techniczne, Architektura. 2010; zeszyt 2-A.
Received: 12.07.2024 / Artykuł wpłynął do redakcji: 12.07.2024 r.
Revised: 21.08.2024 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 21.08.2024 r.
Published: 25.11.2024 / Opublikowano: 25.11.2024 r.
Materiały Budowlane 11/2024, strona 171-178 (spis treści >>)
Analiza zakresu rewitalizacji komina ceglanego jako świadka historii na terenie nowo wybudowanego kompleksu handlowego
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Sobczyk K., Kruszka L. Analysis of the scope of revitalization of the brick chimney as a witness to history on the site of a newly built commercial complex. Materiały Budowlane. 2024. Volume 627. Issue 11. Pages 163-170. DOI: 10.15199/33.2024.11.20
dr inż. Kamil Sobczyk, Wojskowa Akademia Techniczna, Wydział Inżynierii Lądowej i Geodezji, Instytut Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0002-5929-757X
dr inż. Leopold Kruszka, Wojskowa Akademia Techniczna, Wydział Inżynierii Lądowej i Geodezji, Instytut Inżynierii Lądowej
ORCID: 0000-0001-5129-2531
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2024.11.20
Case study / Studium przypadku
Abstract. The article analyzes the revitalisation of a post- -industrial area with the preservation of an unused brick chimney as an architectural element. As a first step, a programme of investigations was drawn up, including both geodetic measurements of the displacements, as well as a reconnaissance of the subsoil and foundation method. The results obtained, combinedwith the results ofmaterial tests and a direct assessment of the structure at its full height,made it possible to determine the scope of construction work that needed to be carried out in order for the chimney to continue to function. One of the main recommendations included the dismantling of the steel covering and the demolition of a section of the chimney added in the 1960s that was about 1.8 meters high. This was due to the technical condition of this part of the chimney – a threat of a construction disaster. Subsequently, a steel support structure had to be built for the newcanopy, inwhich two ventilation chimneyswere installed, one installed directly on the canopy and the other with a suspended pipe of at least 4.0meters in length. In addition, cement concrete repairs had to be removed from the chimney, damaged bricks had to be replenished with repair material, and damaged bricks had to be replaced by local repointing. In addition to other construction work required to be carried out, guidelines were also provided on how to conduct and their scope of periodic annual and five-year inspections.
Keywords: revitalization; brick chimney; witness to history; monitoring of historical object
Streszczenie. W artykule przeanalizowano rewitalizację obszaru poprzemysłowego z zachowaniem nieużytkowanego komina murowanego jako elementu architektonicznego. W pierwszej kolejności opracowano program badań, zawierający zarówno pomiary geodezyjne przemieszczeń, jak również rozpoznanie podłoża gruntowego i sposobu posadowienia. Uzyskane wyniki, w połączeniu z wynikami badań materiałowych i bezpośrednią oceną konstrukcji na całej wysokości, pozwoliły na określenie zakresu robót budowlanych niezbędnych do wykonania, które należało przeprowadzić, aby komin mógł dalej istnieć. Jedno z zasadniczych zaleceń obejmowało demontaż stalowego przykrycia oraz rozbiórkę dobudowanej w latach sześćdziesiątych ubiegłego stulecia części komina o wysokości ok. 1,8 m. Wynikało to ze stanu technicznego tej części komina – zagrożenia katastrofą budowlaną. Następnie należało wykonać stalową konstrukcję wsporczą pod nowe zadaszenie, w którym zainstalowano dwa kominki wentylacyjne – jeden bezpośrednio na zadaszeniu, drugi z podwieszoną rurą o długościminimum4,0m. Dodatkowo z komina należało usunąć naprawy z betonu cementowego, uzupełnić uszkodzone cegły materiałem naprawczym, a cegły zniszczone wymienić przez lokalne przemurowanie. Poza innymi robotami budowlanymi, wymaganymi do wykonania, przedstawiono również wytyczne dotyczące sposobu prowadzenia oraz zakresu okresowych kontroli rocznych i pięcioletnich.
Słowa kluczowe: rewitalizacja; komin ceglany; świadek historii; monitoring obiektu historycznego.
Literature
[1] Chmielewski R, Kruszka L. Cause-and-effect study of the structural failure of the historic complex of the St. Anna‘s Church in Warsaw, 29 International Conference on Structural Failures. 2019; https://doi.org/10.1051/matecconf/ 201928405002.
[2] Chmielewski R. Analysis of retaining wall stability in areas specified in register of objects of cultural heritage, 3 Scientific Conference Environmental Challenges in Civil Engineering. 2018. https://doi.org/10.1051/matecconf/ 201817403010.
[3] Drobiec Ł. Przyczyny zniszczeń i sposób remontu murów Bazyliki Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej. Czasopismo Techniczne. 2009; 9, 106, 25–36.
[4] Niedostatkiewicz M, Majewski T. Assessment of Technical Conditions in Adapting a Historic Warehouse’s Space Functionality, Modern Engineering. 2023; 4, 7-37.
[5] Chmielewski R, Bąk A, Muzolf P, Sobczyk K. Influence of Calculation Parameters on the Slope Stability of the Historical Rasos Cemetery inVilnius (Lithuania). Sustainability. 2024. https://doi.org/10.3390/su16072891.
[6] Osiński P, Dobrzelewski B, Koda E, Król P. Slope Stability Analyses Incorporating Soil Improvement Methods for Valuable Urban Area, In: Duc Long, P., Dung, N. (eds) Geotechnics for Sustainable Infrastructure Development. Lecture Notes in Civil Engineering. 2020; https://doi.org/ 10.1007/978-981-15-2184-3_103.
[7] Chmielewski R., Sankowski J, Sobczyk K. Wpływ niewłaściwego rozpoznania podłoża gruntowego na realizację inwestycji na terenie zamkniętym. Materiały Budowlane. 2023; https://doi.org/10.15199/ 33.2023.02.10.
[8] Popielski P, Majewski T, Bednarz B, Niedostatkiewicz M. Deformacje filtracyjne i ich oddziaływanie na osiadanie podłoża na przykładzie zabytkowego obiektu sakralnego, Materiały Budowlane. 2022. https://doi.org/ 10.15199/33.2022.10.08.
[9] Niedostatkiewicz M, Majewski T. Monitoring of a historicsacral building on anexample Basilica St. Nicholas in Gdańsk, Inżynieria Bezpieczeństwa Obiektów Antropogenicznych. 2023; https://doi.org/10.37105/ iboa.179.
[10] https://polska.geoportal2.pl/ [dostęp on-line: 05.04.2024].
[11] Sroka J. Bialske Fabryki Mebli w Białej Podlaskiej 1869 – 1989 (Historia- tradycje-współczesność), Lubelskie Zakłady Graficzne, Biała Podlaska, 1989.
[12] https://fotopolska.eu/ [dostęp on-line: 05.04.2024].
[13] Bogalecki P, Szydełko A. Sprawozdanie z badań geotechnicznych w celu ustalenia warunków gruntowo-wodnych na potrzeby posadowienia Karuzeli w Białej Podlaskiej, Barg, Warszawa, 2022.
[14] PN-EN 1997-2, Eurokod 7, Projektowanie geotechniczne. Część 2: Rozpoznanie i badanie podłoża gruntowego.
[15] Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych Dz. U. 2012 poz. 463.
[16] Baranowski W, Cyran M. Wycena i zużycie nieruchomości zabudowanych – Poradnik Doradcy Majątkowego, IDM, Warszawa, 2007.
Received: 20.08.2024 / Artykuł wpłynął do redakcji: 20.08.2024 r.
Revised: 30.09.2024 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 30.09.2024 r.
Published: 25.11.2024 / Opublikowano: 25.11.2024 r.
Materiały Budowlane 11/2024, strona 163-170 (spis treści >>)
Wykorzystanie wskaźników geometrycznych w badaniach tekstur tradycyjnych murów kamiennych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Gorączko A., Gorączko M. Application of geometric parameters in texture analysis of traditional stone walls. Materiały Budowlane. 2024. Volume 627. Issue 11. Pages 157-162. DOI: 10.15199/33.2024.11.19
dr inż. Aleksandra Gorączko, Politechnika Bydgoska im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich, Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0000-0002-1448-9330
dr Marcin Gorączko, Politechnika Bydgoska im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich, Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska
ORCID: 0000-0002-8866-6645
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2024.11.19
Scientific report / Doniesienie naukowe
Abstract. The article presents the methodological basis of the proposed typology of façade textures for traditional rural and small-town buildings constructed of natural stone. Such structures can still be found in Poland, mainly in the Kraków- -Częstochowa Upland, Lublin, Kielce, and Silesian regions, as well as further north, in the central part of the country. Increasingly, these types of buildings, due to their historical and architectural significance, are being protected by conservation efforts, revitalized, or designated as regional standards for contemporary construction projects. The premise for the undertaken research is the authors' belief that classical classifications of stone walls are too general to reflect their actual typological and regional diversity. The proposed methodology is based on determining geometric parameters, including the size and proportions of stone elements, their distribution in the wall, and the surface ratio of stone to mortar. The research was conducted on walls built of natural stone from the Uniejów area (central Poland). It involved the analysis of four selected textures roughly corresponding to wall types: wild, layered, regular and mosaic.
Keywords: Uniejów; stone masonry buildings; soft limestone; types of stone walls; texture parameters.
Streszczenie. W artykule zawarto metodyczne podstawy projektowanej typologii tekstur elewacyjnych w tradycyjnych budynkach wiejskich i małomiasteczkowych murowanych z naturalnego kamienia. Obiekty takie występują w Polsce na wyżynach Krakowsko- Częstochowskiej, Lubelskiej, Kieleckiej i Śląskiej, ale też bardziej na północ od nich, w środkowej części kraju. Coraz częściej tego typu budynki, ze względu na znaczenie historyczne i architektoniczne, są obejmowane ochroną konserwatorską, podlegają rewitalizacji lub są wskazywane jako regionalny wzorzec dla współczesnych realizacji budowlanych. Przesłanką do podjęcia badań była zbyt ogólna, naszym zdaniem, postać klasycznych klasyfikacji murów kamiennych, aby mogły one odzwierciedlać faktyczne ich zróżnicowanie typologiczne i regionalne. Proponowana metoda polega na wyznaczaniu wskaźników geometrycznych, obejmujących wielkość i proporcje elementów kamiennych, ich rozmieszczenie w murze oraz powierzchniowy udział kamienia i zaprawy. Badania przeprowadzono na przykładzie murów wznoszonych z naturalnego kamienia pochodzącego z okolic Uniejowa (centralna Polska). Polegały one na analizie czterech wybranych tekstur w przybliżeniu odpowiadających typom muru dzikiego, warstwowego, rzędowego i mozaikowego.
Słowa kluczowe: Uniejów; budynki murowane z kamienia; opoka; typologia murów kamiennych; wskaźniki tekstur.
Literature
[1] Osiecka E. 2010. Materiały budowlane – kamień, ceramika, szkło, OW Politechniki Warszawskiej, Warszawa.
[2] Gorączko M, Gorączko A. Vernacular architecture and traditional rural landscape in new socio-economic realities – a case study from Central Poland. Bulletin of Geography. Socio-economic Series. 2015; 30: 43 – 57.
[3] Gorączko M, Gorączko A. Disappearance of the Limestone Architectural Heritage in Central Poland – Trends and Challenges, IOP Conference Series – Materials Science and Engineering. 2019; 471: 1 – 8.
[4] Almeida C, Guedes JP, Arêde A, Costa A. Geometric indices to quantify textures irregularity of stone masonry walls. Construction and Building Materials. 2016; 111: 199 – 208.
[5] Borri A, Corradi M, Castori G, De Maria A. A method for the analysis and classification of historic masonry. Bulletin of Earthquake Engineering. 2015; 13: 2647 – 2665.
[6] Hou X, Cheng B, Yang J. Aquantitative study on the exterior wall texture of stone-built dwellings in traditional villages in China: A case study of the Xisuo village in the Jiarong Tibetan area. Journal of Building Engineering. 2021; 42: 102357.
[7] Zhang S, Hofmann M, Beyer K. A 2D typology generator for historical masonry elements. Construction and Building Materials. 2018; 184: 440 – 453.
[8] Vanin F, Zaganelli D, Penna A, Beyer K. Estimates for the stiffness, strength and drift capacity of stone masonry walls based on 123 quasi-static cyclic tests reported in the literature. Bulletin of Earthquake Engineering. 2017; 15: 5435 – 5479.
[9] Infrastrutture DM. Normetecniche per le costruzioni. 2008; No. 29, DM 14/01/2008.
Received: 07.05.2024 / Artykuł wpłynął do redakcji: 07.05.2024 r.
Revised: 14.07. 2024 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 14.07. 2024 r.
Published: 25.11.2024 / Opublikowano: 25.11.2024 r.
Materiały Budowlane 11/2024, strona 157-162 (spis treści >>)
Kształtowanie ozdobnego lica betonu na potrzeby renowacji i modernizacji budynków
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Szmatuła F., Blazy J. Shaping a decorative concrete face for the renovation and modernization of buildings. Materiały Budowlane. 2024. Volume 627. Issue 11. Pages 149-156. DOI: 10.15199/33.2024.11.18
mgr inż. Filip Szmatuła, Uniwersytet Zielonogórski, Instytut Budownictwa
ORCID: 0000-0001-9725-1540
mgr inż. Julia Blazy, Politechnika Śląska, Wydział Budownictwa
ORCID: 0000-0001-9525-8650
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2024.11.18
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract. In the article the possibilities of shaping the aesthetic concrete face of decorative and/or structural elements are presented. Based on the literature review, it is concluded that this is a promising field of application of architectural, self- -compacting and fiber reinforced concretes. Elements with decorative faces can be used both in newly constructed buildings as well as during the renovation and modernization of existing, often historic buildings. The presented research program confirms that the concrete workability, strength, durability and aesthetic requirements intended formaking a decorative lintel are fulfilled.
Keywords: decorative concrete face; renovation;modernization; building structure, heritage building.
Streszczenie. W artykule przedstawiono możliwość kształtowania estetycznego lica betonu elementów dekoracyjnych i/lub konstrukcyjnych. Na podstawie przeglądu literaturowego można stwierdzić, że jest to obiecująca przestrzeń do zastosowania betonów architektonicznych, samozagęszczalnych i z włóknami. Elementy z ozdobnie wykonanym licem mogą być wykorzystywane zarówno w nowo powstałych obiektach, jak i podczas renowacji oraz modernizacji już istniejących, często zabytkowych budynków. Przedstawiony program badawczy potwierdza spełnienie wymagań dotyczących urabialności, wytrzymałości, trwałości i pożądanej estetyki betonu przeznaczonego do wykonania ozdobnego nadproża.
Słowa kluczowe: ozdobne lico betonu; renowacja; modernizacja; obiekt budowlany, zabytek.
Literature
[1] Gołaszewski J. Technologia betonu za progiem XXI wieku. Budownictwo. Technologie. Architektura. 2020; VII – IX: 54 – 60.
[2] J. Korentz J, Szmatuła F. Właściwości zapraw cementowych z dodatkiem rozdrobnionego GFRP z recyklingu łopat turbin wiatrowych. Materiały Budowlane. 2023. DOI: 10.15199/33.2023.11.07.
[3] Blazy J, Drobiec Ł. Wpływ zbrojenia rozproszonego na pracę posadzek na gruncie. Izolacje. 2024; 1: 2 – 9.
[4] Afroughsabet V, Biolzi L, i Ozbakkaloglu T. High-performance fiberreinforced concrete: a review. Journal of Materials Science. 2016. DOI: 10.1007/s10853-016-9917-4.
[5] International Federation for Structural Concrete. Model Code 2010, Final draft-Volume 1. 2013.
[6] Górażdże, Cement, kruszywa, beton w ofercie Grupy Górażdże. 2018.
[7] Zych T. Współczesny fibrobeton – możliwość kształtowania elementów konstrukcyjnych i form architektonicznych. Architektura Czasopismo Techniczne. 2010; 18: 371 – 386.
[8] Blazy J, Blazy R, Drobiec Ł. Glass Fiber Reinforced Concrete as a Durable and Enhanced Material for Structural and Architectural Elements in Smart City – A Review. Materials. 2022. DOI: 10.3390/ma15082754.
[9] Ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162 z 2003 r. z późn. zm.).
[10] DW Decor. Premium moulding. DW Decor. Premium moulding. Sztukateria elewacyjna zewnętrzna; https://dwdecor.pl/sztukateria-elewacyjna- zewnetrzna (udostępniono cze. 14, 2024).
[11] Stromberg. Stomberg. Products.Windowsurrounds”. https://www.strombergarchitectural. com/products/windowsurrounds/pic/33/3 (udostępniono cze. 14, 2024).
[12] Stromberg Stromberg. Products. Door surrounds”. https://www.strombergarchitectural. com/products/door-surrounds/pic/38/1 (udostępniono cze. 14, 2024).
[13] Stromberg. Stromberg. Products. Lintels. Pictures.” https://www.strombergarchitectural. com/products/lintels/pic/20/3 (udostępniono kwi. 14, 2022).
[14] Stromberg. Stromberg. Products. Columns. https://www.strombergarchitectural. com/products/columns/pic/9/2 (udostępniono cze. 14, 2024).
[15] Stromberg. Stromberg. Products. Gazebos. https://www.strombergarchitectural. com/products/gazebos/pic/40/2 (udostępniono cze. 04, 2020).
[16] GigiO, Marius NF. Recentmethods of visualization used in the diagnosis and consolidation of historic structures.MATECWeb of Conferences. 2024; 5 (369): 20004. DOI: 10.1051/matecconf/202439620004.
[17] Rocha G, Mateus L, Ferreira V. HistoricalHeritage Maintenance via Scan- -to-BIM Approaches: A Case Study of the Lisbon Agricultural Exhibition Pavilion. ISPRS International Journal of Geo-Information. 2024. DOI: 10.3390/ijgi13020054.
[18] PN-EN 206+A2:2021-08 Beton – Wymagania, właściwości użytkowe, produkcja i zgodność.
[19] PN-EN 12350-2:2019-07 Badania mieszanki betonowej. Część 2: Badanie konsystencji metodą opadu stożka.
[20] PN-EN 14721+A1:2007 Metoda badania betonu zbrojonego włóknem stalowym – Pomiar zawartości zbrojenia w świeżym i stwardniałym betonie.
[21] PN-88/B-06250:1988 Beton zwykły.
[22] PN-EN 12390-8:2019-08 Badania betonu – Część 8: Głębokość penetracji wody pod ciśnieniem.
[23] PN-EN 12390-7:2019-08 Badania betonu – Część 7: Gęstość betonu.
[24] PN-EN 12390-3:2019-07 Badania betonu – Część 3: Wytrzymałość na ściskanie próbek do badań.
[25] PN-EN 14651+A1:2007 Metoda badania betonu zbrojonego włóknem stalowym – Pomiary wytrzymałości na rozciąganie przy zginaniu (granica proporcjonalności LOP).
Received: 02.10.2024 / Artykuł wpłynął do redakcji: 02.10.2024 r.
Revised: 30.10.2024 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 30.10.2024 r.
Published: 25.11.2024 / Opublikowano: 25.11.2024 r.
Materiały Budowlane 11/2024, strona 149-156 (spis treści >>)
Wykorzystanie wizyjnych technik pomiarowych w procesie modernizacji i renowacji budynków
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Piekarczuk A., Mazurek A. The use of vision measurement techniques in the process of modernization and renovation of buildings. Materiały Budowlane. 2024. Volume 627. Issue 11. Pages 143-148. DOI: 10.15199/33.2024.11.17
dr hab. inż. Artur Piekarczuk, prof. Instytutu, Instytut Techniki Budowlanej
ORCID: 0000-0003-0988-4511
mgr inż. Aleksandra Mazurek, Instytut Techniki Budowlanej
ORCID: 0000-0002-7027-9612
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2024.11.17
Original research paper / Oryginalny artykuł naukowy
Abstract. The article presents an innovative approach to the process of planning, renovating, and modernizing buildings by using vision techniques for measuring and imaging detailed and volumetric objects. We present the advantages and application potential of vision-based measurement techniques in the context of growing needs for implementing fast and accuratemethods for diagnosing the technical condition of objects. Through several examples, we discuss various 3D scanning techniques and methods of processing digital data that can be used to recreate project documentation and numerical simulations.
Keywords: 3D scanning; digitization of objects; scanning techniques of retail and cubature objects.
Streszczenie. Artykuł prezentuje nowatorskie podejście do procesu planowania, renowacji i modernizacji budynków przez zastosowanie technik wizyjnych do pomiaru i obrazowania obiektów detalicznych oraz kubaturowych. Przedstawiamy zalety i potencjał aplikacyjny wizyjnych technik pomiarowych w kontekście rosnących potrzeb na wdrożenie szybkich i dokładnych metod diagnostyki stanu technicznego obiektów. Na przykładach omawiamy różne techniki skanowania 3D oraz metody obróbki danych cyfrowych, które mogą być wykorzystane do odtworzenia dokumentacji projektowej i symulacji numerycznych.
Słowa kluczowe: skanowania 3D; digitalizacja obiektów; techniki skanowania obiektów detalicznych i kubaturowych.
Literature
[1] Javaid M, Haleem A, Pratap R. Singh, Suman R. Industrial perspectives of 3D scanning: Features, roles and it’s analytical applications. Sensors Int. 2021. DOI: 10.1016/j. sintl. 2021.100114.
[2] Marshall GF, Stutz GE. Handbook of Optical and Laser Scanning. Boca Raton: CRC Press. 2018. DOI: 10.1201/9781315218243.
[3] Peansupap V, May AM. Development of a System for Measuring Surface Slope with Point Cloud Data in Lecture Notes in Civil Engineering, vol. 369, Springer Science and Business Media Deutschland GmbH, 2024, pp. 507–516. DOI: 10.1007/978-981-99-4049-3_40.
[4] Tran HH, Vu HQ, Van Tran A. Application of FARO Focus 3D S350 Terrestrial Laser Scanner in Building 3D Models of Potential Areas of Landslides and Rocks – Case Study in Ha Giang Province, Vietnam, in Lecture Notes in Civil Engineering. 2024. DOI: 10.1007/978-981-99-2345-8_72.
[5] Flugge J, Wendt K, Danzebrink H, Abou-zeid A. Optical Methods for Dimensional Metrology in Production Engineering, CIRPAnn. –Manuf. Technol. 2002; vol. 51, no. 2: 685 – 699.
[6] Szilvási-Nagy M, Mátyási G. Analysis of STL Files, Math. Comput. Model. 2003. DOI: 10.1016/s0895-7177 (03) 90079-3.
[7] Haleem Aet al. Exploring the potential of 3D scanning in Industry 4.0:An overview. Int. J. Cogn. Comput. Eng. 2022.DOI: 10.1016/j. ijcce. 2022.08.003.
[8] Urbas U, Hrga T, Povh J, Vukašinović N. Novel alignment method for optical 3D gear metrology of spur gears with a plain borehole. Measurement. 2022. DOI: 10.1016/j.measurement. 2022.110839.
[9]Manuello Bertetto A, D’Angella P, Fronterre M. Residual strength evaluation of Notre Dame surviving masonry after the fire. Eng. Fail.Anal., vol. 122, no. December 2020, p. 105183, 2021, DOI: 10.1016/j.engfailanal. 2020.105183.
[10] ANSYS. ANSYS Mechanical APDL Theory Reference. ANSYS Inc. 2013; vol. Release 15, no. November, pp. 1–909.
[11] Gierczak J. Przebudowa konstrukcji stalowych. Część 2 – analiza stali. Builder, no. Lipiec, 2016.
[12] Yongyi Zhu P. Best Practices for ContactModeling using ANSYS. ANSYS Inc. 2017, [Online]. Available: https://pic. huodongjia. com/ganhuodocs/ 2017-09-15/1505456086.9. pdf.
Received: 23.09.2024 / Artykuł wpłynął do redakcji: 23.09.2024 r.
Revised: 07.10.2024 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 07.10.2024 r.
Published: 25.11.2024 / Opublikowano: 25.11.2024 r.
Materiały Budowlane 11/2024, strona 143-148 (spis treści >>)
Diagnostyka zabytkowych obiektów betonowych
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Kmita A., Pawlak W. Diagnostics of historic concrete objects. Materiały Budowlane. 2024. Volume 627. Issue 11. Pages 133-142. DOI: 10.15199/33.2024.11.16
PhD Andrzej Kmita, Wrocław University of Science and Technology, Faculty of Civil Engineering, Department of Building Structures
ORCID: 0000-0001-8965-3128
PhD Wojciech Pawlak, Wrocław University of Science and Technology, Faculty of Civil Engineering, Department of Building Structures
ORCID: 0000-0002-0485-7269
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2024.11.16
Case study / Studium przypadku
Abstract. The paper presents examples of diagnostics of historic reinforced concrete structures to determine the structural condition of structures after nearly a century of service. Due to the lack of or incomplete documentation in such cases, there is a need to determine material strength parameters, geometric inventory and location and identification of reinforcement. The assessment of the condition of the structure is also influenced by the damage found (scratches, deflections, cracks) and the history of the structure. Evaluation and analysis of the technical condition of historic reinforced concrete structures requires multidirectional research.
Keywords: diagnostics; reinforced concrete structures; repairs; historic buildings.
Streszczenie. W artykule przedstawiono przykłady diagnostyki zabytkowych konstrukcji żelbetowych, które miały na celu określenie stanu konstrukcji obiektów po blisko stu latach eksploatacji. Ze względu na brak lub niepełną dokumentację w takich przypadkach istnieje konieczność określenia wytrzymałości materiałów, inwentaryzacji geometrycznej i lokalizacji oraz identyfikacji zbrojenia. Na ocenę stanu konstrukcji wpływają także stwierdzone uszkodzenia (zarysowania, ugięcia, pęknięcia) oraz historia budowli. Ocena i analiza stanu technicznego zabytkowych konstrukcji żelbetowych wymaga wielokierunkowych badań.
Słowa kluczowe: diagnostyka; konstrukcje żelbetowe; naprawy; obiekty zabytkowe.
Literature
[1] Krentowski JR, Knyziak P. Metodyka badań i rewitalizacji obiektów zabytkowych. Przegląd Budowlany. 2019; 7 – 8: 80 – 86.
[2] Zielińska M. Nowoczesne metody diagnostyki obiektów zabytkowych. Przegląd Budowlany. 2016; 12: 52 – 55.
[3] Moczko M, Jasieńko J. Jak monitorować zabytki. Builder. 2017; 74 – 77.
[4] PN-EN 1990: 2004. Eurokod 0. Podstawy projektowania konstrukcji.
[5] PN-EN 1992-1-1: 2008. Eurokod 2. Projektowanie konstrukcji z betonu. Część 1-1: Reguły ogólne i reguły dla budynków.
[6] Runkiewicz L, Hoła J. Diagnostyka techniczna konstrukcji żelbetowych. Inżynieria i Budownictwo 7 – 8/2018, str. 397 – 405.
[7] Poniemiecka dokumentacja konstrukcyjno-budowlana elektrowni wodnych we Wrocławiu i w okolicach Jeleniej Góry.
[8] Projekty napraw elektrowni wodnych w sąsiedztwie Jeleniej Góry. Raporty opracowane w Instytucie Budownictwa Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2006 – 2007.
[9] Pędziwiatr J, Styś D. Elektrownie wodne we Wrocławiu i okolicach – opis występujących zagrożeń awaryjnych. XVIII Konferencja Naukowo-Techniczna AWARIE BUDOWLANE, Szczecin –Międzyzdroje, maj 1997, t. I, str. 169 – 176.
[10] Pędziwiatr J, Styś D. Typowe uszkodzenia konstrukcji elektrowni wodnych. Problemy eksploatacji, remontów i wznoszenia budowlanych obiektów energetycznych, Szklarska Poręba, 1997.
[11] Czapliński K. Dawne wyroby ze stopów żelaza. DWE, Wrocław 2009.
[12] PN-EN 13791:2008 Ocena wytrzymałości betonu na ściskanie w konstrukcjach i prefabrykowanych wyrobach budowlanych.
[13] Kersten C. Eisenbetonbau. I teil. Verlag von Wilhelm Ernst&Sohn. Berlin 1906.
[14] Kleinlogel A. Eisenbeton und umschnürter Beton. Carl Scholtze. Verlag W. Junghaus. Leipzig 1910.
[15] PN-B-02010:1980/Az1:2006 Obciążenia w obliczeniach statycznych. Obciążenie śniegiem
[16] PN-B-02011:1977/Az1:2009 Obciążenia w obliczeniach statycznych. Obciążenie wiatrem.
[17] PN-B-02013:1987 Obciążenia budowli. Obciążenia zmienne środowiskowe. Obciążenie oblodzeniem.
[18] PN-B-03264:2002 Konstrukcje betonowe, żelbetowe i sprężone. Obliczenia statyczne i wymiarowanie.
Received: 21.07.2024 / Artykuł wpłynął do redakcji: 21.07.2024 r.
Revised: 18.10.2024. / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 18.10. 2024 r.
Published: 25.11.2024. / Opublikowano: 25.11.2024 r.
Materiały Budowlane 11/2024, strona 133-142 (spis treści >>)
Stopień implementacji BIM wśród inżynierów budownictwa aglomeracji śląskiej
Open Access (Artykuł w pliku PDF)
citation/cytuj: Nawrot J., Major I. The level of BIM implementation among construction engineers in the Silesian agglomeration. Materiały Budowlane. 2024. Volume 627. Issue 11. Pages 125-132. DOI: 10.15199/33.2024.11.15
dr inż. Jacek Nawrot, Politechnika Częstochowska, Wydział Budownictwa
ORCID: 0000-0002-9581-1388
dr hab. inż. Izabela Major, prof. PCz, Politechnika Częstochowska, Wydział Budownictwa
ORCID: 0000-0003-1234-9317
Correspondence address: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
DOI: 10.15199/33.2024.11.15
Case study / Studium przypadku
Abstract. The article presents the results of research conducted in the form of a survey, in cooperation with the Silesian District Chamber of Construction Engineers, among engineers with construction qualifications in the Silesian agglomeration. The study aimed to determine the level of knowledge of BIM technology and the scope of its use in the entities covered by the study, as well as to determine the level of preparation for introducing automation and robotization of construction processes using the BIM model in the next 5 – 10 years.
Keywords: BIM technology; automation and robotization of construction processes.
Streszczenie. W artykule przedstawiono wyniki badań przeprowadzonych w formie ankiety, przy współudziale Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa, wśród inżynierów posiadających uprawnienia budowlane pracujących na terenie aglomeracji śląskiej. Badanie miało na celu określenie stopnia znajomości technologii BIM oraz zakresu jej stosowania w podmiotach objętych badaniem, a także ustalenie poziomu przygotowania do wprowadzania automatyzacji i robotyzacji procesów budowlanych z wykorzystaniem BIM, w okresie najbliższych 5 – 10 lat.
Słowa kluczowe: technologia BIM; automatyzacja i robotyzacja procesów budowlanych.
Literature
[1] Tomana A. BIM– Innowacyjna technologia w budownictwie. Podstawy, standardy, narzędzia. Kraków: Wydawnictwo PWB Media Zdziebłowski Spółka Jawna; 2016.
[2] BIM Standard PL –Ministerstwo Rozwoju i Technologii – Portal Gov.pl. Ministerstwo Rozwoju i Technologii. https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/ realizuj-inwestycje-zgodnie-z-metodyka-bim-opracowanie-bim-standard- pl (dostęp: 18 kwiecień 2024).
[3] Apollo M, Grzyl B. Aktualny stan wdrożenia BIM w polskich firmach budowlanych. Materiały Budowlane. 2023. DOI: 10.15199/33.2023.02.07.
[4] Tan T, Chen K, Xue F, LuW. Barriers to Building Information Modeling (BIM) implementation in China’s prefabricated construction: an interpretive structural modeling (ISM) approach. J CleanerProd 2019. DOI: /10.1016/j.jclepro. 2019.02.141.
[5] Zabielski J, Juszczyk A. Poziom wdrożenia technologii BIM w procesie kształcenia budowlanego w Polsce. Przegląd budowlany 2023. DOI 10.5604/01.3001.0016.3256.
[6] Cyfryzacja procesu budowlanego w Polsce – zakończenie projektu, https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/cyfryzacja-procesu-budowlanego- w-polsce-zakonczenie-projektu, (dostęp: 18.07.2024).
[7] BIM – innowacyjne podejście do zamówień publicznych w sektorze budowlanym, red. J. Pożarowska. Urząd Zamówień publicznych, Warszawa- -Gdańsk, 2022.
[8] Kasznia D. BIM dla sektora publicznego – zagadnienia związane z wymaganiami informacyjnymi zamawiającego. Urząd Zamówień Publicznych, Warszawa, 2023.
[9] Regona M, Yigitcanlar T, Xia B, Yi Man Li R. Opportunities and Adoption Challenges of AI in the Construction Industry: A PRISMA Review, Journal of Open Innovation: Technology, Market and Complexity. 2022. https://doi. org/10.3390/joitmc8010045.
[10] Liao H, Lu X, Fei Y, Gu Y, Huang Y. Generative AI design for building structures. Automation in Construction. 2024; 157: 105187.
[11] Mitera-Kiełbasa E, Zima K. BIM Policy Trends in Europe: Insights from a Multi-Stage Analysis. Applied Sciences. 2024. DOI: /10.3390/app14114363.
[12] Anane W, Iordanova I, Ouellet-Plamondon C. BIM-driven computational design for robotic manufacturing in off-site construction: an integrated Design-to-Manufacturing (DtM) approach. Automation in Construction. 2023, 150: 104782.
[13] Zhanga J, Luoa H, Xub J. Towards fully BIM-enabled building automation and robotics: A perspective of lifecycle information flow. Computers in Industry. 2022; 135: 103570.
[14] Zhao X, Chern Cheah Ch. BIM-based indoor mobile robot initialization for construction automation using object detection.Automation in Construction. 2023; 146: 104647.
[15] Zhu A, Pauwels P, De Vries B. Component-based robot prefabricated construction simulation using IFC-based building information models. Automation in Construction. 2023; 152: 104899.
[16] Leder S, Hyun Gyu K, Sitti M, Menges A. Enhanced co-design and evaluation of a collective robotic construction system for the assembly of large- -scale in-plane timber structures, Automation in Construction. 2024; 162: 105390.
[17] Zhu A, Pauwels P, DeVries B. Smart component-orientedmethod of construction robot coordination for prefabricated housing, Automation in Construction. 2021; 129: 103778.
[18] Niemiro-Maźniak J, Major M, Major I. Artificial intelligence as automation and robotization tool in construction processes, Collection of scientific papers of Ts. Mirtskhulava Water Management Institute. 2023. DOI. ORG/10.36073/1512-2344.
[19] Borkowski AS. Konstytutywne cechy BIM – parametryczność, interoperacyjność, wielowymiarowość. Builder 2024.DOI: 10.5604/01.3001.0054.1433.
[20] Wstępne szacunki produktu krajowego brutto w przekroju regionów w 2022 r. – Urząd Statystyczny w Katowicach – Portal stat/gov. pl Urząd statystyczny w Katowicach https://katowice.stat.gov.pl/opracowania-biezace/ opracowania-sygnalne/rachunki-regionalne/wstepne-szacunki-produktu- -krajowego-brutto-w-przekroju-regionow-w-2022-r-, 4,6. html (dostęp: 18 kwiecień 2024).
[21] PN-EN ISO 19650-1:2019-02 Organizacja i digitalizacja informacji o budynkach i budowlach, w tym modelowanie informacji o obiekcie budowlanym( BIM) – Zarządzanie informacjami za pomocą modelowania informacji o obiekcie budowlanym – Część 1: Koncepcje i zasady.
Received: 24.05.2024 / Artykuł wpłynął do redakcji: 24.05.2024 r.
Revised: 29.07.2024 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 29.07.2024 r.
Published: 25.11.2024 / Opublikowano: 25.11.2024 r.
Materiały Budowlane 11/2024, strona 125-132 (spis treści >>)
Start 
